Shloka 7
युधिष्ठिरकृष्णसंवादः — Yudhiṣṭhira’s Appeal and Kṛṣṇa’s Assurance
Droṇa-parva, Adhyāya 59
(हत्वा तत्र रिपुं संख्ये भार्यया सह सज्भतः । लड्केश्वरं च चक्रे स धर्मात्मानं विभीषणम् ।। इस प्रकार वहाँ युद्धस्थलमें अपने वैरी रावणका वध करके वे धर्मपत्नी सीतासे मिले। तत्पश्चात् धर्मात्मा विभीषणको उन्होंने लंकाका राजा बना दिया। भार्यया सह संयुक्तस्ततो वानरसेनया । अयोध्यामागतो वीर: पुष्पकेण विराजता ।। तदनन्तर वीर श्रीरामचन्द्रजी अपनी पत्नी तथा वानर-सेनाके साथ शोभाशाली पुष्पकविमानके द्वारा अयोध्यामें आये। तत्र राजन प्रविष्ट: स अयोध्यायां महायशा: । मातृूर्वयस्यान् सचिवानृत्विज: सपुरोहितान् ।। शुश्रूषमाण: सतत मन्सत्रिभिश्चाभिषेचित: । राजन! अयोध्यामें प्रवेश करके महायशस्वी श्रीराम वहाँ माताओं, मित्रों, मन्त्रियों, ऋत्विजों तथा पुरोहितोंकी सेवामें सदैव संलग्न रहने लगे। फिर मन्त्रियोंने उनका राज्याभिषेक कर दिया ।। विसृज्य हरिराजानं हनुमन्तं सहाड्भदम् ।। भ्रातरं भरतं वीर शत्रुघ्नं चैव लक्ष्मणम् । पूजयन् परया प्रीत्या वैदेहा चाभिपूजित: ।। चतुःसागरपर्यन्तां पृथिवीमन्वशासत ।।) स प्रजानुग्रहं कृत्वा त्रिदशैरभिपूजित:,इसके बाद वानरराज सुग्रीव, हनुमान् और अंगदको विदा करके अपने वीर भ्राता भरत, शत्रुघ्न और लक्ष्मणका आदर करते हुए विदेहनन्दिनी सीताद्वारा परम प्रेमपूर्वक सम्मानित हो श्रीरामचन्द्रजीने चारों समुद्रोंतककी सारी पृथ्वीका शासन किया और समस्त प्रजाओंपर अनुग्रह करके वे देवताओंद्वारा सम्मानित हुए
hatvā tatra ripuṁ saṅkhye bhāryayā saha saṅgataḥ | laṅkeśvaraṁ ca cakre sa dharmātmānaṁ vibhīṣaṇam ||
bhāryayā saha saṁyuktas tato vānarasenayā | ayodhyām āgato vīraḥ puṣpakeṇa virājatā ||
tatra rājan praviṣṭaḥ sa ayodhyāyāṁ mahāyaśāḥ | mātṝr vayasyān sacivān ṛtvijaḥ sapurohitān ||
śuśrūṣamāṇaḥ satataṁ mantratribhiś cābhiṣecitaḥ | visṛjya harirājānaṁ hanumantaṁ sahāṅgadam ||
bhrātaraṁ bharataṁ vīraṁ śatrughnaṁ caiva lakṣmaṇam | pūjayan parayā prītyā vaidehā cābhipūjitaḥ ||
catuḥsāgaraparyantāṁ pṛthivīm anvāśāsat |
sa prajānugrahaṁ kṛtvā tridaśair abhipūjitaḥ |
قال نارَدَة: لمّا قتل عدوَّه هناك في ساحة القتال، اجتمع بزوجته الشرعية، وأقامَ فيبهيṣaṇa البارَّ سيدًا على لَنْكا. ثم إنّ راما البطل، ومعه سيتا وجيشُ الفانَرات، قدم إلى أيودھيا في المركبة الهوائية البهيّة «پوشپَكا». ودخل أيودھيا، فظلّ راما العظيم الصيت مواظبًا على خدمة أمهاته وأصدقائه ووزرائه والكهنة القائمين بالطقوس والمعلّمين في بيته وإكرامهم؛ وبمشورة وزرائه أُجري له طقسُ التتويج ملكًا. وبعد أن ودّع سوغريفا وهنومان وأنغادا، أكرم إخوته الشجعان بهاراتا وشترُغْنا وَلَكشْمَنا؛ وكان هو نفسه مُكرَّمًا بأسمى المودّة من فَيدِهي (سيتا). وحكم الأرض المحاطة بالبحار الأربعة، مُسبغًا الرعاية والحماية على رعيته؛ ولمّا منح الشعبَ الرفاه، جُلَّ حتى عند الآلهة.
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage presents ideal kingship grounded in dharma: victory is followed by restoration of rightful order (appointing a righteous ruler), gratitude toward allies, reverence for family and religious counselors, and benevolent governance aimed at the welfare of subjects (prajānugraha).
After defeating Rāvaṇa, Rāma reunites with Sītā, installs Vibhīṣaṇa as king of Laṅkā, returns to Ayodhyā with the vānaras in the Puṣpaka vimāna, is consecrated as king, honors his brothers and allies, and then rules the earth up to the four oceans while being honored by gods.