Shloka 47
Omens and Consolation after Loss; Reaffirmation of the Saindhava Punishment Vow (उत्पात-दर्शनम्, आश्वासन-वाक्यानि, प्रतिज्ञा-स्थैर्यम्)
वायुर्भीमो भीमनादो महौजा भेत्ता देहान् प्राणिनां सर्वगोडसौ । नो वा<<वृतिं नैव वृत्ति कदाचित् प्राप्रोत्युग्रोडनन्ततेजोविशिष्ट:,भयंकर शब्द करनेवाला महान् बलशाली भयानक प्राणवायु प्राणियोंके शरीरोंका ही भेदन करता है (चेतन आत्माका नहीं, क्योंकि) वह सर्वव्यापी, उग्र प्रभावशाली और अनन्त तेजसे सम्पन्न है। उसका कभी आवागमन नहीं होता
vāyur bhīmo bhīmanādo mahaujā bhettā dehān prāṇināṁ sarvago 'sau | na vā vṛttiṁ naiva vṛttiṁ kadācit prāpnoty ugro 'nantatejoviśiṣṭaḥ ||
قال نارادا: «إنَّ ريحَ الحياة (البرانا) مهيبةٌ مخيفة؛ زئيرُها مرعبٌ وقوّتُها عظيمة. إنما تكسر أجسادَ الكائنات المتجسِّدة، ولا تمسُّ الذاتَ الباطنة. فهي تسري في كل مكان، شديدةَ الأثر، متميِّزةً بنورٍ لا ينفد. وهي لا “تجيء” ولا “تذهب” على الحقيقة؛ إذ لا تُحصر في مسارٍ واحدٍ ولا في موضعٍ بعينه».
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the perishable body from the imperishable inner Self: prāṇa (the life-wind) can affect and even ‘break’ bodily life, yet it does not touch the ātman. It also presents prāṇa as pervasive and not limited by ordinary notions of coming and going.
Nārada is explaining the nature of prāṇa/vāyu in a reflective, doctrinal register within the war-epic setting—using metaphysical insight to frame bodily destruction and fearsome forces without collapsing them into the destruction of the Self.