Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Droṇa-parva Adhyāya 53: Arjuna’s Jayadratha-vadha Pratijñā and Droṇa’s Protective Vyūha (शकटा-पद्म व्यूहः)

पाणिशथ्यां प्रतिजग्राह तान्यश्रूणि पितामह: । सर्वभूतहितार्थाय तां चाप्यनुनयत्‌ तदा,पितामह ब्रह्माने उसके उन आँसुओंको समस्त प्राणियोंके हितके लिये अपने दोनों हाथोंमें ले लिया और उस नारीको भी अनुनयसे प्रसन्न किया

pāṇiśathyāṃ pratijagrāha tāny aśrūṇi pitāmahaḥ | sarvabhūtahitārthāya tāṃ cāpy anunayat tadā ||

قال نارادا: ثم إنَّ الجدَّ الأكبر (براهما) تلقّى تلك الدموع في تجويف كفَّيه، فعل ذلك لخير جميع الكائنات؛ وفي ذلك الحين نفسه هدّأ تلك المرأة بملاطفةٍ رفيقةٍ ومصالحةٍ لطيفة حتى عادت إلى السكينة.

पाणिशथ्यांin the hollow of (his) hands / in cupped hands
पाणिशथ्यां:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाणिशथ्य (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Singular
प्रतिजग्राहtook up, received
प्रतिजग्राह:
Karta
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
तानिthose
तानि:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Plural
अश्रूणिtears
अश्रूणि:
Karma
TypeNoun
Rootअश्रु (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Plural
पितामहःthe Grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वभूतहितार्थायfor the purpose of the welfare of all beings
सर्वभूतहितार्थाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootसर्वभूतहितार्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dative, Singular
ताम्her
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अनुनयत्conciliated, soothed, persuaded
अनुनयत्:
Karta
TypeVerb
Rootनी (धातु) + अनु- (उपसर्ग)
FormImperfect (Laṅ), Third, Singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा

नारद उवाच

N
Nārada
P
Pitāmaha (Brahmā)
A
an unnamed woman
T
tears (aśrūṇi)

Educational Q&A

Even amid intense events, the higher duty is to act for the welfare of all beings (sarvabhūta-hita) and to respond to suffering with compassionate, calming speech (anunaya) rather than harshness or indifference.

Nārada narrates that the Grandsire (Brahmā) tenderly receives a woman’s tears in his cupped hands—symbolically acknowledging and containing her grief—and then consoles her through gentle persuasion, restoring her composure for the greater good.