Shloka 19
Jayadrathasya śoka-bhaya-vilāpaḥ — Droṇena āśvāsanaṃ ca
Jayadratha’s lament and Droṇa’s reassurance
हरत्यमरसंकाश तनमे ब्रूहि पितामह । मुझे संदेह होता है कि इन्हें 'मर गये” ऐसा क्यों कहा जाता है? मृत्यु किसकी होती है? किस निमित्तसे होती है? तथा वह किसलिये इन प्रजाओं (प्राणियों) का अपहरण करती है? देवतुल्य पितामह! ये सब बातें आप मुझे बताइये ।। १८ $ ।। संजय उवाच त॑ं तथा परिपृच्छन्तं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । आश्वासनमिदं वाक्यमुवाच भगवानृषि:,संजय कहते हैं--राजन्! इस प्रकार पूछते हुए कुन्तीपुत्र युधिष्ठिससे मुनिवर भगवान् व्यासने यह आश्वासनजनक वचन कहा
sañjaya uvāca |
taṃ tathā paripṛcchantaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
āśvāsanam idaṃ vākyam uvāca bhagavān ṛṣiḥ ||
قال يودهيشثيرا: «يا بيتامها، يا من يشبه نورُه نورَ الخالدين، أخبرني. يداخلني الشك: لِمَ يُقال عنهم “ماتوا”؟ لمن تكون الموتة؟ وبأي سبب تقع؟ ولماذا تسلب هذه الرعية—هذه الكائنات—أرواحها؟ بيّن لي ذلك كله.» قال سانجيا: وبينما كان يودهيشثيرا ابن كونتي يسأل على هذا النحو، قال الحكيم الجليل فياسا كلماتٍ مطمئنة، ليشدّ بها قلبه وسط الشك والحزن.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic response to existential doubt: when a righteous person is troubled by questions about death and its causes, the proper guidance comes through calm, reassuring instruction from a realized sage—suggesting that ethical clarity is supported by wise counsel, not panic or despair.
Sañjaya narrates that Yudhiṣṭhira, deeply questioning (in the preceding context) why beings are called ‘dead’ and what death is, addresses the grandsire-like sage Vyāsa; in response, Vyāsa begins to speak words of reassurance to settle Yudhiṣṭhira’s mind.