Shloka 22
सैन्धवविक्रमवर्णनम् / Description of Jayadratha’s Martial Display
दृष्टवा तु क्षत्रिया भारं सैन्धवे सर्वमाहितम् । उत्क्कुश्याभ्यद्रवन् राजन् येन यौधिष्ठिरं बलम्,अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर, भीमसेन, शिखण्डी, सात्यकि, नकुल-सहदेव, धष्टद्युम्न, विराट, द्रपद, केकय-राजकुमार, रोषमें भरा हुआ धृष्टकेतु तथा मत्स्यदेशीय योद्धा --ये सब-के-सब युद्धस्थलमें आगे बढ़े। अभिमन्युके ताऊ, चाचा तथा मामागण अपनी सेनाको व्यूहद्वारा संगठित करके प्रहार करनेके लिये उद्यत हो अभिमन्युकी रक्षाके लिये उसीके बनाये हुए मार्गसे व्यूहमें जानेके उद्देश्यसे एक साथ दौड़ पड़े राजन! उस समय सारा भार जयद्रथके ही ऊपर पड़ा देख आपके क्षत्रियवीर कोलाहल करते हुए जिस ओर युधिष्ठिरकी सेना थी, उसी ओर टूट पड़े
dṛṣṭvā tu kṣatriyā bhāraṃ saindhave sarvam āhitam | utkuśyābhyadravan rājan yena yau-dhiṣṭhiraṃ balam | abhyadravan parīpsanto vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ |
قال سنجيا: أيها الملك، لما رأى محاربو الكشترية أنّ عبءَ الموقف كلَّه قد أُلقي على عاتق جايادراثا وحده، أطلقوا صيحةَ حربٍ عظيمة واندفعوا نحو الجهة التي كانت فيها قوات يودهيشثيرا. وقد تهيّؤوا للضرب، وجموعهم مصطفّة في تشكيلاتٍ قتاليةٍ محكمة، فهرعوا إلى الأمام معًا—يرومون اختراق الصفوف وبلوغ غايتهم في زحمة المعركة وضجيجها.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring Mahābhārata ethic of war: when a critical responsibility is concentrated on one key figure, the opposing side responds with intensified, organized action. It underscores Kṣatriya conduct—decisive engagement, coordinated formations, and acceptance of strategic burdens in battle.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the warriors, noticing that the day’s tactical pressure rested chiefly on Jayadratha, shouted and surged forward in formed arrays, charging toward the sector held by Yudhiṣṭhira’s forces to strike and press their advantage.