Shloka 20
अध्याय ३१ — द्रोणानीके तुमुलसंग्रामः
The Tumultuous Battle around Droṇa’s Formation
त॑ दहन्तमनीकानि द्रोणपुत्र: प्रतापवान् । पूर्वाभिभाषी सुश्लक्ष्णं स्मयमानो5भ्यभाषत,राजा नीलको कौरव-सेनाका दहन करते देख प्रतापी द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने, जो पहले स्वयं ही वार्तालाप आरम्भ करनेवाला था, मुसकराते हुए मधुर वचनोंमें कहा--
tān dahantam anīkāni droṇaputraḥ pratāpavān | pūrvābhibhāṣī suślakṣṇaṁ smayamāno ’bhyabhāṣata ||
قال سانجيا: ولمّا رآه يحرق صفوف القتال، خاطبه ابنُ درونا الجبّار—أشواتثاما، السريع إلى ابتداء الكلام—بألفاظٍ رقيقة منتقاة وهو يبتسم. ويُبرز المشهد أنّ الكلام، وسط عنف الحرب، يغدو سلاحًا بدوره: تُستعمل اللياقة ورباطة الجأش لتأطير الفعل أو تبريره أو توجيهه وفق ما يُرى أنه واجبٌ (دارما).
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the midst of destructive warfare, one’s manner of speech—gentle, composed, and strategic—reflects inner intent and can shape moral perception. The verse highlights how rhetoric may accompany violence, framing actions as duty or necessity.
Sañjaya describes Aśvatthāmā observing a warrior who is devastating the opposing formations; Aśvatthāmā then initiates conversation and addresses him with polished, gentle words while smiling.