Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

Bhagadatta’s Advance, the Saṃśaptaka Challenge, and Arjuna’s Counterstrike (द्रोणपर्व, अध्याय २६)

अभिनिक्षेप वेगेन युयुधानस्त्वपाक्रमत्‌ । युयुधान (सात्यकि) अपने रथको छोड़कर दूर हट गये और उस महान्‌ गजराजने शिनिपौत्र सात्यकिके उस रथको सूँड़से पकड़कर बड़े वेगसे फेंक दिया ।। ४३ $ ।। बृहतः सैन्धवानश्वान्‌ समुत्थाप्याथ सारथि:

sañjaya uvāca | abhiniṣkepa-vegena yuyudhānas tv apākramat | bṛhataḥ saindhavān aśvān samutthāpyātha sārathiḥ |

قال سانجيا: بقوة قذفٍ مفاجئٍ عنيف، انسحب يويودھانا (ساتياكي) من ذلك الموضع. ثم إن ملك الفيلة العظيم أمسك بعربة ساتياكي، سليل شيني، بخرطومه وقذفها بعيدًا بسرعة هائلة. وبعد ذلك حثّ السائق خيول السِّندهو حتى اندفعت اندفاعًا شديدًا، وتقدّم—في حربٍ يتبدّل فيها الزخم بقراراتٍ خاطفة بين التراجع والكرّة، حيث تُختبر النجاة والواجب (الدارما) وسط عنفٍ لا يلين.

अभिनिक्षेपin/at the act of hurling (casting)
अभिनिक्षेप:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअभि-नि-क्षेप
FormMasculine, Locative, Singular
वेगेनwith speed/force
वेगेन:
Karana
TypeNoun
Rootवेग
FormMasculine, Instrumental, Singular
युयुधानःYuyudhāna (Sātyaki)
युयुधानः:
Karta
TypeNoun
Rootयुयुधान
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अपाक्रमत्withdrew/retreated
अपाक्रमत्:
TypeVerb
Rootअप-क्रम्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
बृहतःfrom the great (one)
बृहतः:
Apadana
TypeAdjective
Rootबृहत्
FormMasculine, Ablative, Singular
सैन्धवान्Sindhu-bred / Saindhava (horses)
सैन्धवान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसैन्धव
FormMasculine, Accusative, Plural
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
समुत्थाप्यhaving raised/roused (them) up
समुत्थाप्य:
TypeVerb
Rootसम्-उत्-स्था
FormAbsolutive (Gerund, -ya), Parasmaipada (usage)
अथthen/thereupon
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
सारथिःthe charioteer
सारथिः:
Karta
TypeNoun
Rootसारथि
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Y
Yuyudhāna (Sātyaki)
C
charioteer (sārathi)
S
Sindhu-bred horses (saindhavāḥ aśvāḥ)

Educational Q&A

Even in the chaos of war, discernment and timely movement—withdrawal when necessary and renewed effort when possible—are part of kṣatriya conduct; valor is not mere recklessness but action aligned with survival, duty, and tactical clarity.

Sañjaya reports that Yuyudhāna (Sātyaki) moves away rapidly in response to a forceful attack or throw; immediately after, the charioteer urges the Sindhu-bred horses forward with great speed, indicating a swift tactical shift on the battlefield.