Previous Verse
Next Verse

Shloka 373

Bhagadatta’s Advance, the Saṃśaptaka Challenge, and Arjuna’s Counterstrike (द्रोणपर्व, अध्याय २६)

पाश्वें दशार्णाधिपतेर्भित्वा नागमपातयत्‌ । प्राग्ज्योतिषनरेशके हाथीने लौटकर और पीछे हटकर दशार्णराजके हाथीके पार्श्वभागमें गहरा आघात किया और उसे विदीर्ण करके मार गिराया

pārśve daśārṇādhipater bhitvā nāgam apātayat | prāgjyotiṣanareśaḥ hastinā nivṛtya paścād apasṛtya daśārṇarājasya hastinaḥ pārśvabhāge gāḍham āghātaṃ kṛtvā taṃ vidīrya mārayām āsa |

قال سنجيا: ضرب في خاصرة فيلِ سيدِ دَشَارْنَةَ فشقَّه وأسقطه صريعًا. إن ملكَ براغجيوتِشا، بعدما أدار فيلَه ثم تراجع إلى الخلف، وجَّه ضربةً ثقيلةً إلى جانب فيلِ ملكِ دَشَارْنَةَ، فمزَّقه وقتله. ويُبرز المشهدُ دقّةَ مهارةِ الميدان القاسية، حيث تطغى الحيلةُ والقوةُ على الرحمة تحت مقتضيات الحرب.

पार्श्वेin/at the side (flank)
पार्श्वे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपार्श्व
FormNeuter, Locative, Singular
दशार्णाधिपतेःof the lord/king of the Daśārṇas
दशार्णाधिपतेः:
Sambandha
TypeNoun
Rootदशार्णाधिपति
FormMasculine, Genitive, Singular
भित्त्वाhaving split/pierced
भित्त्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
नागम्the elephant
नागम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Accusative, Singular
अपातयत्caused to fall; felled
अपातयत्:
TypeVerb
Rootपत्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada, Yes (णिजन्त)

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Daśārṇa (kingdom)
D
Daśārṇādhipati / Daśārṇarāja (king of Daśārṇa)
P
Prāgjyotiṣa (kingdom)
P
Prāgjyotiṣanareśa (king of Prāgjyotiṣa)
H
Hastin (elephant)
N
Nāga (elephant)

Educational Q&A

The verse highlights how, in the Mahābhārata’s war setting, martial skill and tactical maneuvering become decisive; it implicitly invites reflection on the ethical cost of warfare, where even mighty beings like war-elephants are destroyed as instruments of victory.

Sañjaya describes the Prāgjyotiṣa king maneuvering his elephant—turning and withdrawing—then striking the Daśārṇa king’s elephant on the flank with a powerful blow, splitting it and bringing it down dead.