Shloka 18
द्रोणाभिमुखानां निवारण-युद्धम् / Interceptions on the Droṇa-front
संजय! वह युद्ध जिस प्रकार हुआ था, सब साफ-साफ मुझसे बताओ। कौन-कौन वीर युद्ध करते थे, कौन किसको परास्त करते थे और कौन-कौन-से क्षुद्र सैनिक भयके कारण युद्धके मैदानसे भाग गये थे ।। धनंजयं च मे शंस यद् यच्चक्रे रथर्षभ: । तस्माद् भयं नो भूयिष्ठं भ्रातृव्याच्च वृकोदरात्,धनंजय अर्जुनके विषयमें भी मुझे बताओ। रथियोंमें श्रेष्ठ अर्जुनने क्या-क्या किया था। मुझे उनसे तथा शत्रुस्वरूप भीमसेनसे अधिक भय लगता है
dhṛtarāṣṭra uvāca | sañjaya! tad yuddhaṃ yathā vṛttaṃ sarvaṃ spaṣṭaṃ vada me | ke ke vīrā yuyudhire, kaḥ kaṃ parājayad, ke ca kṣudrāḥ sainikā bhayāt raṇabhūmim apāyan || dhanañjayaṃ ca me śaṃsa yad yat cakre ratharṣabhaḥ | tasmād bhayaṃ no bhūyiṣṭhaṃ bhrātṛvyāc ca vṛkodarāt ||
قال دِهْرِتَرَاشْتْرَا: «يا سَنْجَيَا، حدِّثني بوضوحٍ وبتمامٍ كيف دارت تلك المعركة: أيُّ الأبطال قاتلوا، ومن غلب من، وأيُّ الجنود الأوباش—من شدة الخوف—فرّوا من الميدان. وأخبرني أيضًا عن دَهَنَنْجَيَا (أرجونا): ما الأعمال التي أتاها ذلك الثور بين فرسان المركبات. فإن أعظم خوفنا إنما ينبعث منه، ومن فْرِكودَرَا (بهِيما)—قريبِنا الذي قام علينا عدوًّا.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear and attachment distort judgment: Dhṛtarāṣṭra’s mind is fixed on outcomes and threats (especially Arjuna and Bhīma), revealing the ethical tension of a war among relatives where power, kinship, and anxiety collide.
Dhṛtarāṣṭra presses Sañjaya for a detailed, sequential report of the battle—who fought, who defeated whom, and who fled—then specifically asks for Arjuna’s actions, admitting that Arjuna and Bhīma are the chief sources of his side’s fear.