Previous Verse
Next Verse

Shloka 110

महाराज! बाण छोड़ते समय अभश्वत्थामाका धनुष अलातचक्रके समान मण्डलाकार दिखायी देता था ।। धनुश्च्युता: शरासतस्य शतशो5थ सहसख्रश: । आकाशे प्रत्यदृश्यन्त शलभानामिवायती:,उसके धनुषसे छूटे हुए सैकड़ों और हजारों बाण आकाशमें टिड्डी-दलोंके समान दिखायी देते थे

sañjaya uvāca | mahārāja! bāṇaṃ choḍate samayam aśvatthāmakaḥ dhanuḥ alātacakravat maṇḍalākāraḥ dṛśyate sma || dhanuścyutāḥ śarās tasya śataśo 'tha sahasraśaḥ | ākāśe pratyadṛśyanta śalabhānām ivāyatīḥ ||

قال سنجيا: أيها الملك، حين كان أشڤاتثامان يطلق سهامه، بدا قوسه كالمشعل المتوهّج إذا دُوِّر في دائرة. ومن ذلك القوس اندفعت مئات—بل آلاف—السهام، وكانت تُرى في السماء كأسراب الجراد المتكاثفة. ويُصعّد هذا المقطع التوتر الأخلاقي في الحرب: إذ تُعرض البراعة القتالية وبطشها الفعّال المروّع أدواتٍ للهلاك، مُذكِّرةً بأن القوة إذا قُرنت بالغضب ضاعفت المعاناة في ساحة القتال.

धनुःfrom the bow
धनुः:
Apadana
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Ablative, Singular
च्युताfallen/shot forth
च्युता:
Karta
TypeAdjective
Rootच्युत (√च्यु)
FormMasculine, Nominative, Plural
शराःarrows
शराः:
Karta
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Nominative, Plural
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
शतशःby hundreds
शतशः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootशत
Formtrue
अथand/then
अथ:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअथ
Formtrue
सहस्रशःby thousands
सहस्रशः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसहस्र
Formtrue
आकाशेin the sky
आकाशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Locative, Singular
प्रत्यदृश्यन्तwere seen/appeared
प्रत्यदृश्यन्त:
TypeVerb
Rootप्रति-√दृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Ātmanepada
शलभानाम्of locusts/grasshoppers
शलभानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशलभ
FormMasculine, Genitive, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
Formtrue
आयतीःlines/rows (swarms in formation)
आयतीः:
Karta
TypeNoun
Rootआयती
FormFeminine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
A
Aśvatthāman
B
bow
A
arrows
S
sky
A
alātacakra (whirled firebrand)
L
locust swarm (śalabha)

Educational Q&A

The verse underscores how extraordinary skill in war can become terrifying when driven by anger and vengeance; it implicitly contrasts heroic prowess with the ethical cost of mass destruction, a recurring Mahābhārata concern about dharma amid warfare.

Sanjaya describes to Dhṛtarāṣṭra Aśvatthāman’s rapid archery: his bow seems to form a fiery circle from speed, and his arrows fill the sky in dense streams like a locust swarm, signaling an intense and deadly phase of battle.