Shloka 44

Devanagari script

तत उत्स्रष्टकामांस्तानस्त्राण्यालक्ष्य पाण्डव: | भीमसेनोडब्रवीद्‌ राजन्निदं संहर्षयन्‌ वच:,राजन्‌! तब उन सबको अस्त्र त्यागनेके लिये उद्यत हुआ देख पाण्डुनन्दन भीमसेनने उनमें हर्ष और उत्साह पैदा करते हुए इस प्रकार कहा--

Transliteration

tata utsraṣṭa-kāmāṁs tān astrāṇy ālakṣya pāṇḍavaḥ | bhīmaseno ’bravīd rājan idaṁ saṁharṣayan vacaḥ ||

Translation

فلما رأى أولئك المحاربين قد همّوا بإلقاء أسلحتهم، قال الباندافي بهيماسينا، أيها الملك، كلماتٍ ليوقظ بها عزائمهم—يثير فيهم الفرح والحماسة—وقال هكذا:

Word by Word

• ततः: then/from thereupon
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• उत्स्रष्टकामान्: those wishing to cast away (their weapons)
• उत्स्रष्टकामान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उत्स्रष्टकाम (उत्स्रष्टुं कामः येषाम्)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• तान्: them
• तान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• अस्त्राणि: weapons/missiles
• अस्त्राणि: Karma
• Type: Noun
• Root: अस्त्र
• Form: Neuter, Accusative, Plural

• आलक्ष्य: having observed/seeing
• आलक्ष्य: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: आ + लक्ष्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund)

• पाण्डवः: the Pandava (Bhimasena)
• पाण्डवः: Karta
• Type: Noun
• Root: पाण्डव
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भीमसेनः: Bhimasena
• भीमसेनः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Karta
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect (लिट्), 3rd, Singular

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• इदम्: this
• इदम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• संहर्षयन्: gladdening/encouraging
• संहर्षयन्: Karta
• Type: Verb
• Root: सम् + हृष्
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

• वचः: speech/words
• वचः: Karma
• Type: Noun
• Root: वचस्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Dhritarashtra
• Bhimasena (Bhima)
• Pandava(s)
• weapons (astra)