Shloka 33
द्रोणस्य सुपर्णव्यूहः — युधिष्ठिरप्रत्यव्यूहः
Droṇa’s Suparṇa Formation and Yudhiṣṭhira’s Counter-array
तैर्हतैर्हन्यमानैश्व पतद्धिः पतितैरपि । भ्रमद्धिर्निष्टनद्धिश्व क्र्रमायोधनं बभौ,कितने ही वीर मारे गये थे और कितने ही मारे जा रहे थे। कुछ गिर गये थे और कुछ गिर रहे थे। कितने ही चक्कर काटते और आघात करते थे। इन सबके द्वारा वह युद्धस्थल अत्यन्त क़्रूरतापूर्ण जान पड़ता था
tair hatair hanyamānaiś ca patadbhiḥ patitair api | bhramadbhiḥ niṣṭanadbhiś ca kramāyodhanaṃ babhau ||
قال سنجيا: بدا ميدان القتال أشدَّ فظاعةً على التوالي—مفروشًا بمن قُتلوا ومن كانوا يُقتلون بعدُ؛ بمن سقطوا ومن كانوا يسقطون؛ وبالرجال يترنّحون ويدورون، يصرخون ويضربون وسط الفوضى. ومن هذه المشاهد والأصوات ازداد الموضع قسوةً ووحشية.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity and human cost of war: even when framed as duty, battle manifests as suffering—men slain, men dying, men collapsing, and men crying out. Sañjaya’s witness-style narration invites reflection on impermanence and the tragic consequences that accompany armed conflict.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the fighting has become intensely chaotic and brutal. The battlefield is filled with the dead and the dying; some warriors are falling while others already lie fallen; others stagger in confusion, shout in pain, and continue striking—making the scene appear increasingly dreadful.