Shloka 46
इष्टापूर्तात् तथा क्षात्राद् ब्राह्मण्याच्च स नश्यतु | द्रोणो यस्याद्य मुच्येत यं वा द्रोण: पराभवेत्,“आज जिसके हाथसे द्रोणाचार्य जीवित छूट जायँ अथवा जिसे वे पराजित कर दें, वह यज्ञ करने तथा कुओं-बावली बनवाने एवं बगीचे लगाने आदिके पुण्योंसे वंचित हो जाय। क्षत्रियत्व और ब्राह्मणत्वसे- भी गिर जाय”
iṣṭāpūrtāt tathā kṣātrād brāhmaṇyācca sa naśyatu | droṇo yasyādya mucyeta yaṃ vā droṇaḥ parābhavet ||
قال سنجيا: «ليُحرم ذلك الرجل اليوم من ثواب القرابين وأعمال البرّ العامة، وليَسقُط كذلك عن مقام الكشترية والبراهمة—سواء أكان هو الذي يفلت دْرونا من يديه حيًّا، أم هو الذي يهزمه دْرونا».
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames battlefield responsibility in moral terms: failure to restrain or overcome a dangerous warrior is treated as a grave lapse that nullifies religious and civic merit (iṣṭa–āpūrta) and even undermines one’s social-ethical standing (kṣātra, brāhmaṇya).
Sañjaya reports an intense, condemnatory sentiment about Droṇa’s ongoing threat: whoever lets Droṇa escape alive, or whoever is defeated by him, is declared unworthy of the fruits of sacrifice and public benefaction, as if their honor and dharma-status collapse under the weight of that failure.