Shloka 33
Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)
शिरोभि: सकिरीटैश्व सुनसैश्चारुकुण्डलै: । संदष्टौष्ठ पुटै: क्रुद्धस्तथैवोद्धूतलोचनै:,जिनपर किरीट शोभा देता था, जो सुन्दर नासिका और मनोहर कुण्डलोंसे विभूषित थे, जिन्होंने क्रोधपूर्वक अपने ओठोंको दाँतोंसे दबा रखा था, जिनकी आँखें बाहर निकल आयी थीं तथा जो निष्क एवं चूड़ामणि धारण करते और प्रिय वचन बोलते थे, क्षत्रियोंके वे मस्तक वहाँ कटकर गिरे हुए थे। उनके द्वारा रणभूमिकी वैसी ही शोभा हो रही थी, मानो वहाँ कमल बिछा दिये गये हों
śirobhiḥ sakirīṭaiś ca sunasaiś cārukuṇḍalaiḥ | saṃdaṣṭauṣṭha-puṭaiḥ kruddhas tathaivoddhūta-locanaiḥ ||
قال سانجيا: وعلى ساحة القتال كانت الرؤوس المقطوعة ملقاة—لا تزال مزدانة بتيجانٍ لامعة، وأنوفٍ حسنة، وأقراطٍ بهيّة. كانت الشفاه مشدودة بين الأسنان من فرط الغضب، والعيون جامدة في تحديقٍ شرسٍ مذهول. وهكذا غدت رؤوس الكشاتريا، التي كانت تُقرن بالكلام النبيل والزينة الملكية، رموزًا قاتمة لكلفة الحرب، فحوّلت «بهاء» الميدان إلى محاكاةٍ مرعبة للجمال.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of worldly splendor and status: royal ornaments and noble bearing cannot shield anyone from the consequences of war. It implicitly warns that anger and violence reduce even the ‘glorious’ to a grim spectacle, inviting ethical reflection on the true cost of kṣatriya conflict.
Sañjaya describes the battlefield aftermath: severed heads of warriors lie scattered, still bearing crowns and earrings, with faces frozen in rage—lips clenched and eyes distorted—highlighting the ferocity of the fighting and the devastation among kṣatriyas.