Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

द्रोणपुत्रस्याग्नेयास्त्रप्रयोगः — अर्जुनस्य ब्राह्मास्त्रप्रतिघातः — व्यासोपदेशः

Aśvatthāmā’s Agneyāstra, Arjuna’s Brāhmāstra Counter, and Vyāsa’s Instruction

धष्टय्युम्नस्तु निर्विद्धो द्रोणेन भरतर्षभ । उत्ससर्ज धनुस्तूर्ण संदश्य दशनच्छदम्‌,भरतश्रेष्ठ! द्रोणाचार्यके द्वारा घायल किये हुए धृष्टद्युम्नने रोषपूर्वक अपने ओठको दाँतोंसे दबा लिया और उस टूटे हुए धनुषको तुरंत फेंक दिया

dhṛṣṭadyumnas tu nirviddho droṇena bharatarṣabha | utsasarja dhanus tūrṇaṃ saṃdaśya daśanacchadam ||

قال سانجيا: يا ثورَ آلِ بهاراتا، إنّ دھṛṣṭadyumna وقد نُفِذَتْ فيه أسلحةُ درونا، اشتدّ غيظه فعضّ شفتيه بين أسنانه، ثم ألقى قوسه في الحال. وتُظهر هذه اللحظة كيف أنّ الألم والغضب، حتى في حربٍ عادلة، يمتحنان ثباتَ المحارب وضبطه لنفسه.

धृष्टद्युम्नःDhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
निर्विद्धःpierced, wounded
निर्विद्धः:
TypeAdjective
Rootनिर्विद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
द्रोणेनby Drona
द्रोणेन:
Karana
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Instrumental, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरतर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular
उत्ससर्जhe cast away, let go
उत्ससर्ज:
TypeVerb
Rootसृज्
FormPerfect (Paroksha), Third, Singular, Parasmaipada
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
तूर्णम्quickly, at once
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण
संदश्यhaving bitten/pressing (with the teeth)
संदश्य:
TypeVerb
Rootदंश्
FormAbsolutive (Gerund), सम्
दशनच्छदम्lip (lit. tooth-cover)
दशनच्छदम्:
Karma
TypeNoun
Rootदशनच्छद
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Droṇa
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by the address 'bharatarṣabha')
B
bow (dhanuḥ)

Educational Q&A

The verse highlights the inner battle within outer battle: pain and provocation can ignite anger, but a warrior’s dharma calls for steadiness and purposeful action rather than being ruled by rage. It shows how self-control is continually tested in moments of injury and humiliation.

Droṇa strikes and wounds Dhṛṣṭadyumna. Reacting fiercely, Dhṛṣṭadyumna bites his lips in anger and immediately throws away his bow—signaling a sudden shift in his immediate combat posture after being hit.