Shloka 61
भीमसेन-धृष्टद्युम्नयोर्वाक्यं
Bhīmasena and Dhṛṣṭadyumna’s Speeches on Kṣātra-Dharma
तेषां तु निनदं श्र॒त्वा त्रस्तानां सर्वयोधिनाम् | भीमसेनस्य नादं च श्रुत्वा राजन् महात्मन:,राजन्! उन भयभीत हुए सम्पूर्ण योद्धाओंका आर्तनाद तथा महामनस्वी भीमसेनकी गर्जना सुनकर दुर्योधनको मरा हुआ मान राजा युधिष्ठिर बड़े वेगसे उस स्थानपर आ पहुँचे, जहाँ कुन्तीकुमार भीमसेन दहाड़ रहे थे
teṣāṁ tu ninadaṁ śrutvā trastānāṁ sarvayodhinām | bhīmasenasya nādaṁ ca śrutvā rājan mahātmanaḥ |
قال سنجيا: أيها الملك، لما سمع الملك يودهيشثيرا ضجيج صراخ المحاربين جميعًا وقد ألقاهم الفزع في الهلع، وسمع أيضًا زئير بهيماسينا العظيم النفس كالرعد، ظنّ أن دوريوذانا قد قُتل، فأسرع اندفاعًا إلى الموضع الذي كان بهيما ابن كونتي يزمجر فيه.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how leaders interpret signs amid chaos: collective panic and a champion’s roar can be read as indicators of a moral and tactical shift. It also suggests the ethical burden of judgment in war—acting on perceived outcomes (e.g., assuming an enemy is slain) can drive swift decisions with far-reaching consequences.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the battlefield is filled with the terrified cries of warriors and the powerful roar of Bhīma. Hearing these sounds, Yudhiṣṭhira assumes Duryodhana has been killed and hastens to the place where Bhīma is roaring.