Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

भीमसेन-धृष्टद्युम्नयोर्वाक्यं

Bhīmasena and Dhṛṣṭadyumna’s Speeches on Kṣātra-Dharma

भीमसेन तु युध्यन्तं भारद्वाजरथं प्रति । स्वयं दुर्योधनो राजा प्रत्यविध्यच्छितै: शरै:

bhīmasena tu yudhyantaṃ bhāradvājarathaṃ prati | svayaṃ duryodhano rājā pratyavidhyac chitaiḥ śaraiḥ ||

قال سانجيا: بينما كان بهيماسينا (Bhīmasena) يقاتل محارب العربة من آل بهاردفاجا (Bhāradvāja) أي درونا (Droṇa)، تصدّى له الملك دوريوذانا (Duryodhana) بنفسه، فردّ عليه بسِهامٍ حادّة مُحكَمة الإصابة. ويُبرز المشهد أنه وسط الانهيار الأخلاقي للحرب، يدخل الملك بنفسه إلى المعمعة ليحمي جانبَه ويكبح خصمًا شديد البأس.

भीमसेनम्Bhimasena (Bhima)
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
युध्यन्तम्fighting
युध्यन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootयुध्
FormMasculine, Accusative, Singular, शतृ (present active participle)
भारद्वाजरथम्the chariot of Bharadvaja's son (Drona's chariot)
भारद्वाजरथम्:
Karma
TypeNoun
Rootभारद्वाजरथ
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards/against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
स्वयम्himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्यविध्यत्pierced/struck (in return)
प्रत्यविध्यत्:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormImperfect (लङ्), Third, Singular, Parasmaipada
छितैःsharp
छितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootछित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
D
Droṇa (Bhāradvāja)
D
Duryodhana
A
arrows (śara)
C
chariot-warrior (ratha)

Educational Q&A

The verse highlights the kṣatriya ideal of direct responsibility in crisis: a ruler does not remain merely a commander but may personally enter danger to defend his forces. Ethically, it also reflects the tragic momentum of war, where valor and duty operate within a larger adharma-laden conflict.

Bhīma is engaged in combat against Droṇa (identified by his Bhāradvāja lineage). Seeing this, Duryodhana himself counter-attacks Bhīma, striking him with sharp arrows to check Bhīma’s advance and support Droṇa’s side.