Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

द्रोणपर्व — अध्याय १६२: प्रातःसंध्यायां युद्धप्रवृत्तिः तथा रजोमेघे संमूढता

“राजन! मैं तुमसे सत्य कहता हूँ कि पाण्डवोंके जीते-जी उनकी सेनाको बलपूर्वक जीतना असम्भव है ।। आत्मार्थ युध्यमानास्ते समर्था: पाण्डुनन्दना: । किमर्थ तव सैन्यानि न हनिष्यन्ति भारत,“भरतनन्दन! पाण्डव शक्तिशाली हैं और अपने लिये युद्ध करते हैं, फिर वे किसलिये तुम्हारी सेनाओंका संहार नहीं करेंगे?

sañjaya uvāca | rājann ahaṃ te satyaṃ bravīmi pāṇḍavānāṃ jīvatsu teṣāṃ senāṃ balāt jetum aśakyaṃ || ātmārthaṃ yudhyamānās te samarthāḥ pāṇḍunandanāḥ | kimarthaṃ tava sainyāni na haniṣyanti bhārata || bharatanandana pāṇḍavāḥ śaktimantaḥ sva-arthāya yudhyante; tataḥ kathaṃ te tava senānāṃ saṃhāraṃ na kariṣyanti ||

قال سَنجايا: «أيها الملك، إني أقول لك الحق: ما دام الباندافا أحياء، فاستحالةٌ أن تُغلَب جيوشهم بالقوة المجردة. إن أبناء باندو قادرون ويقاتلون من أجل قضيتهم؛ فلماذا إذن لا يضربون جندك ويُهلكونهم، يا بهاراتا؟»

आत्मार्थम्for their own sake
आत्मार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन् + अर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
युध्यमानाःfighting
युध्यमानाः:
Karta
TypeVerb
Rootयुध्
FormMasculine, Nominative, Plural, शानच् (लट्), Ātmanepada (middle)
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
समर्थाःcapable, strong
समर्थाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमर्थ
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डुनन्दनाःsons of Pāṇḍu
पाण्डुनन्दनाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु + नन्दन
FormMasculine, Nominative, Plural
किमर्थम्for what reason? why?
किमर्थम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootकिम् + अर्थ
तवof you, your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
सैन्यानिarmies, troops
सैन्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Accusative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
हनिष्यन्तिwill kill, will destroy
हनिष्यन्ति:
TypeVerb
Rootहन्
FormLuṭ (simple future), Third, Plural, Parasmaipada
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
भरतनन्दनO descendant/son of Bharata
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरत + नन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
P
Pāṇḍavas
P
Pāṇḍu
K
Kaurava army (tava sainyāni)

Educational Q&A

Sañjaya emphasizes sober truth and strategic realism: when warriors fight with personal stake and conviction (ātmārtha), their effectiveness and endurance increase; therefore mere brute force cannot easily break them. Ethically, it also underscores the inevitability of consequences once a war is pursued against resolute opponents.

In the Drona Parva battle-report, Sañjaya informs King Dhṛtarāṣṭra that defeating the Pāṇḍavas by force is not feasible as long as they live. He highlights their capability and motivation, implying that the Kaurava troops are naturally at risk of being cut down by such determined adversaries.