Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyāya 16: Saṃśaptaka-vrata and the Diversion of Arjuna (द्रोणपर्व, अध्याय १६)

ततो युधिष्ठटिरानीकमुद्धतार्णवनि:स्वनम्‌ । त्वदीयमवधीत्‌ सैन्यं सम्प्रद्रतमहारथम्‌,तदनन्तर उत्ताल तरंगोंसे युक्त महासागरकी भाँति गर्जना करती हुई युधिष्ठिरकी सेना आपकी सेनाका संहार करने लगी। इससे कौरव-सेनाके बड़े-बड़े रथी भाग खड़े हुए

tato yudhiṣṭhirānīkam uddhatārṇava-niḥsvanam | tvadīyam avadhīt sainyaṃ sampradruta-mahāratham ||

قال سَنْجَيا: ثم إن جيشَ يُدْهِشْتِهيرا، وهو يزأر كبحرٍ هائجٍ متلاطم، أخذ يفتك بجيشك؛ ففرَّ عظماءُ فرسانِ المركبات من الكوروَفَة في فوضى. ويُبرز المشهد أنه حين ينهار الشجاعةُ والتماسك، يُجرف حتى الأقوياء بزخمِ قوةٍ منضبطة.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
Formavyaya
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, vocative, singular
अनीकम्army, host
अनीकम्:
Karta
TypeNoun
Rootअनीक
Formneuter, nominative, singular
उद्धतraised, swelling, violent
उद्धत:
TypeAdjective
Rootउद्धत
Formneuter, nominative, singular (agreeing with नि:स्वनम्)
अर्णवof the ocean
अर्णव:
TypeNoun
Rootअर्णव
Formmasculine, genitive, singular (in compound sense)
नि:स्वनम्roar, loud sound
नि:स्वनम्:
Karta
TypeNoun
Rootनि:स्वन
Formneuter, nominative, singular
त्वदीयम्your (belonging to you)
त्वदीयम्:
TypeAdjective
Rootत्वदीय
Formneuter, accusative, singular (agreeing with सैन्यम्)
अवधीत्slew, destroyed
अवधीत्:
TypeVerb
Rootवध्
Formaorist (luṅ), parasmaipada, 3rd person, singular
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
Formneuter, accusative, singular
सम्प्रद्रुतfleeing, running away
सम्प्रद्रुत:
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-द्रु (द्रु)
Formmasculine, accusative, singular (agreeing with महारथम्)
महारथम्great chariot-warrior
महारथम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहारथ
Formmasculine, accusative, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kaurava army
M
Mahārathas (great chariot-warriors)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical and practical truth that collective resolve and righteous momentum can overwhelm even renowned warriors; when inner steadiness and unity fail, strength and status do not prevent collapse.

Sañjaya reports that Yudhiṣṭhira’s forces surge forward with a thunderous roar like the ocean, inflicting heavy losses on the Kaurava army, after which many prominent Kaurava chariot-warriors break formation and flee.