Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

वासवी-शक्तेः प्रयोगः, घटोत्कच-वधोत्तर-शोकः, व्यासोपदेशश्च

The Vāsavī Spear’s Use, Post-Ghaṭotkaca Grief, and Vyāsa’s Counsel

दहन्तमहितान्‌ सैन्ये नैनं कश्चिदवारयत्‌ । नरेश्वर! प्रजजलित अग्निके समान कान्तिमान्‌ तथा निरन्तर बाणरूपी किरणोंसे युक्त सूर्यके समान अत्यन्त प्रकाशित होनेवाले द्रोणाचार्यको धनुषको मण्डलाकार करके तपते हुए प्रभाकरके समान शत्रुओंको दग्ध करते देख पाण्डव-सेनामें कोई वीर उन्हें रोक न सका || ४२-४३ $ || यो यो हि प्रमुखे तस्य तस्थौ द्रोणस्य पूरुष:

sañjaya uvāca | dahantam ahitān sainye nainaṁ kaścid avārayat | nareśvara! prajvalita-agnike samāna-kāntimān tathā nirantara-bāṇa-rūpī-kiraṇaiḥ yukta-sūrya-samānaḥ atyanta-prakāśamānaṁ droṇācāryaṁ dhanuṣo maṇḍalīkṛtya tapatāṁ prabhākara-samānaṁ śatrūn dagdhvā iva paśyan pāṇḍava-sainye kaścid vīras taṁ roddhuṁ na śaśāka || yo yo hi pramukhe tasya tasthau droṇasya pūruṣaḥ

قال سنجيا: أيها الملك، إذ كان درونا يشتعل في صفوف الجيش، يحرق أعداءه، لم يستطع أحد أن يوقفه. كان متلألئًا كالنار المتأججة، ساطعًا كالشمس التي صارت أشعتها سيولًا متصلة من السهام؛ ودروṇاتشاريا، وهو يدير قوسه في دائرة كجرمٍ محرق، بدا كأنه يُحرق الخصوم. ولما رآه جيش الباندافا على تلك الحال، لم يقدر بطلٌ منهم على كبحه. بل إن كل من وقف قبالته—أي رجل واجه درونا—غُلِب وقُهِر.

दहन्तम्burning (them)
दहन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootदह्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), Masculine, Accusative, Singular
महितान्great, eminent
महितान्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहित
FormMasculine, Accusative, Plural
सैन्येin the army
सैन्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
कश्चित्anyone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
अवारयत्stopped, restrained
अवारयत्:
TypeVerb
Rootवृ (वारयति)
Formलङ् (Imperfect), 3rd, Singular, Parasmaipada
योwho (whoever)
यो:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
योwho (whoever)
यो:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
प्रमुखेin front, at the forefront
प्रमुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रमुख
FormNeuter, Locative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
तस्थौstood
तस्थौ:
TypeVerb
Rootस्था
Formलिट् (Perfect), 3rd, Singular, Parasmaipada
द्रोणस्यof Droṇa
द्रोणस्य:
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Genitive, Singular
पूरुषःman, warrior
पूरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपूरुष
FormMasculine, Nominative, Singular

सयजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by nareśvara)
D
Droṇācārya (Droṇa)
P
Pāṇḍava army
E
enemies/foes (ahitāḥ/śatravaḥ)
B
bow (dhanuḥ)
A
arrows (bāṇāḥ)
S
sun (sūrya/prabhākara)
F
fire (agni)

Educational Q&A

The passage highlights how overwhelming martial skill can dominate a battlefield, shaping collective morale and outcomes. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension: even a revered teacher, acting within kṣatriya-war norms, can become a force of destruction—inviting reflection on duty, power, and the human cost of war.

Sañjaya reports to the king that Droṇa is advancing through the battle like a blazing fire or the sun, sending continuous streams of arrows while whirling his bow. The Pāṇḍava warriors, seeing his brilliance and devastation, are unable to stop him; anyone who confronts him at the front is subdued.