Shloka 142
वासवी-शक्तेः प्रयोगः, घटोत्कच-वधोत्तर-शोकः, व्यासोपदेशश्च
The Vāsavī Spear’s Use, Post-Ghaṭotkaca Grief, and Vyāsa’s Counsel
स्थूलान् भुशुण्ड्यश्मगदा:स्थूणान् कार्ष्णायसांस्तथा । मुद्गरांश्न महाघोरान् समरे शत्रुदारणान्,समरांगणमें किसीसे भी न डरनेवाले तथा क्रोधसे लाल नेत्रोंवाले भयंकर पराक्रमी सैकड़ों और हजारों राक्षस अश्वत्थामाके मस्तकपर शक्ति, शतघ्नी, परिघ, अशनि, शूल, पट्टिश, खड़ग, गदा, भिन्दिपाल, मुसल, फरसे, प्रास, कटार, तोमर, कणप, तीखे कम्पन, मोटे-मोटे पत्थर, भुशुण्डी, गदा, काले लोहेके खंभे तथा शत्रुओंको विदीर्ण करनेमें समर्थ महाघोर मुद्गरोंकी वर्षा करने लगे
sthūlān bhuśuṇḍy-aśma-gadāḥ sthūṇān kārṣṇāyasāṃs tathā | mudgarāṃś ca mahāghorān samare śatru-dāraṇān ||
قال سانجايا: وفي تلك المعركة أخذوا يمطرون أسلحةً ضخمة—بهوشوندي، وحجارةً، وهراواتٍ، وأعمدةً غليظة من الحديد—وكذلك مُدغَراتٍ مروّعة، قادرة على تمزيق الأعداء. ويؤكد المشهد تصاعد ضراوة الحرب: فالشجاعة والغضب يدفعان المقاتلين إلى وسائل أشد تدميرًا، حتى يضيق الأفق الأخلاقي إلى مجرد البقاء والنصر وسط عنفٍ طاغٍ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war rapidly intensifies into indiscriminate destruction: once wrath and fearlessness dominate, the means of combat become heavier and more brutal. Ethically, it serves as a stark reminder of the dehumanizing momentum of conflict, where dharma becomes difficult to discern amid escalating violence.
Sañjaya describes a battlefield moment in which combatants unleash a barrage of heavy weapons—stones, clubs, iron pillars, and fearsome mauls—aimed at tearing enemies apart, conveying the overwhelming and chaotic violence of the encounter.