Shloka 27

द्रोणपर्व — पञ्चदशोऽध्यायः (Droṇa Parva, Chapter 15): युधिष्ठिर-रक्षा तथा अर्जुनस्य शरवृष्टिः

Devanagari script

आपेततुर्महावेगौ समुच्छितगदावुभौ । पुनरन्तरमार्गस्थौ मण्डलानि विचेरतु:,वे दोनों महावेगशाली वीर गदा उठाये एक-दूसरेपर टूट पड़े। फिर अन्तर्मार्गमें स्थित हो मण्डलाकार गतिसे विचरने लगे

Transliteration

āpetatur mahāvegau samucchita-gadāv ubhau | punar antar-mārga-sthau maṇḍalāni viceratuḥ ||

Translation

قال سانجيا: اندفع البطلان، وكلٌّ منهما رافعٌ مِقْمَعَتَهُ، بقوةٍ هائلةٍ نحو الآخر. ثم ما لبثا أن أخذا موضعهما في مدى القتال القريب، وأخذا يدوران في مسالك دائرية، يختبران الثغرات ويترصّدان لحظة الضربة.

Word by Word

• आपेततुः: they two rushed/advanced
• Type: Verb
• Root: अप + इ (धातु: इ)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम, द्विवचन

• महावेगौ: very swift/with great speed (two)
• महावेगौ: Karta
• Type: Adjective
• Root: महावेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• समुच्छितगदौ: having uplifted maces (two)
• समुच्छितगदौ: Karta
• Type: Adjective
• Root: समुच्छितगदा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• उभौ: both
• उभौ: Karta
• Type: Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• पुनः: again/then
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः

• अन्तरमार्गस्थौ: standing/positioned in the intervening path/space (two)
• अन्तरमार्गस्थौ: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: अन्तरमार्गस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• मण्डलानि: circles/rounds
• मण्डलानि: Karma
• Type: Noun
• Root: मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• विचेरतुः: they two moved about/wandered
• Type: Verb
• Root: वि + चर् (धातु: चर्)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम, द्विवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• gadā (mace)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights disciplined combat: even amid lethal conflict, trained warriors regulate distance, movement, and timing. Ethical force in kṣatriya-dharma is not mere rage but controlled skill—seeking a fair opening rather than indiscriminate striking.

What is happening in the narrative?

Two mace-wielding fighters surge toward each other with great speed, then shift into close-range positioning and begin circling in mandala-like patterns, probing for advantage before committing to a decisive blow.