Shloka 49
Nakula–Śakuni Duel and the Night Battle; Śikhaṇḍin–Kṛpa Engagement (नकुल-शकुनियुद्धं तथा रात्रियुद्धवर्णनम्)
तदनन्तर जब अस्त्र-शस्त्र नष्ट हो जानेपर सात्यकि युद्ध कर रहे थे, उस समय भगवान् श्रीकृष्णने अर्जुनसे कहा--'पार्थ! रणमें समस्त धनुर्धारियोंमें श्रेष्ठ इस सात्यकिकी ओर देखो। यह रथहीन होकर युद्ध कर रहा है ।। (सीदन्तं सात्यकिं पश्य पार्थन परिरक्ष च ।।) प्रविष्टो भारतीं भित्त्वा तव पाण्डव पृष्ठत: । योधितश्न महावीर्य: सर्वेर्भारत भारतै:,“कुन्तीनन्दन! देखो, सात्यकि शिथिल हो गया है। इसकी रक्षा करो। भारत! पाण्डुनन्दन! तुम्हारे पीछे-पीछे यह कौरव-सेनाका व्यूह भेदकर भीतर घुस आया है और भरतवंशके प्राय: सभी महापराक्रमी योद्धाओंके साथ युद्ध कर चुका है
sañjaya uvāca |
sīdantaṁ sātyakiṁ paśya pārthaṁ parirakṣa ca |
praviṣṭo bhāratīṁ bhittvā tava pāṇḍava pṛṣṭhataḥ |
yodhiṣyan mahāvīryaḥ sarvair bhārata bhārataiḥ ||
قال سنجيا: «يا بارثا، انظر إلى ساتياكي—لقد أخذ منه الإعياء؛ فاحمه. يا ابن باندو، لقد شقَّ صفوفَ بهاراتا واخترق التشكيل ودخل من خلفك، وذلك المحارب العظيم البأس قد قاتل تقريبًا جميع أبطال سلالة بهاراتا.» ويؤطّر هذا المشهدُ إلحاحًا أخلاقيًا في الحرب: فحتى وسط فوضى التدبير، يصبح واجب الرفقة وحماية الحليف أمرًا مباشرًا، فيحوّل النظر من مجد الفرد إلى صون من خاطر بنفسه من أجل القضية.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the heat of war, dharma includes responsibility toward allies: valor is not only striking the enemy but also protecting a comrade who has taken great risks. Kṛṣṇa’s directive shifts Arjuna’s focus from individual combat to guardianship and coordinated duty.
Sātyaki, after piercing the enemy formation and entering from the rear, has been battling many prominent Bharata warriors and is now tiring. Kṛṣṇa alerts Arjuna to Sātyaki’s peril and urges him to protect and support him immediately.