Shloka 74
Śalya–Bhīma Gadāyuddham (मद्रराज-भीमसेन गदायुद्धम्)
भग्नमाज्ञाय निस्त्रिंशमवप्लुत्य पदानि षट् । अदृश्यत निमेषेण स्वरथं पुनरास्थित:,अपनी तलवार टूटी हुई जानकर जयद्रथ छ: पग उछल पड़ा और पलक मारते-मारते पुनः अपने रथपर बैठा हुआ दिखायी दिया
bhagnam ājñāya nistriṁśam avaplutya padāni ṣaṭ | adṛśyata nimeṣeṇa sva-rathaṁ punar āsthitaḥ ||
قال سانجيا: لما أدرك جايادراثا أن سيفه قد انكسر، وثب متراجعًا ستَّ خطوات؛ وفي طرفة عين شوهد من جديد معتليًا عربته هو. يبرز البيت سرعة البديهة في ساحة الوغى—حفظ النفس والانسحاب التكتيكي حين تخون السلاح—من غير ادّعاء نصرٍ أخلاقي، بل واقعية الحرب القاسية.
संजय उवाच
Educational Q&A
In the battlefield context, the verse underscores alertness and adaptability: when a key resource (a weapon) fails, one must immediately change position and regain a defensible stance. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s realism—survival and strategy often govern actions amid dharma’s pressures in war.
Jayadratha notices his sword has broken, quickly leaps back six paces, and almost instantly is seen back on his own chariot, indicating a rapid retreat and repositioning during combat.