Shloka 47
Droṇa’s Rebuke to Duryodhana after Jayadratha’s Fall (द्रोणेन दुर्योधनं प्रति प्रत्युक्तिः)
द्रोणस्यापि परै: सार्ध व्यूहद्वारे महारणे । एवमेष क्षयो वृत्त: पृथिव्यां पृथिवीपते | क्रुद्धेडर्जुने तथा द्रोणे सात्वते च महारथे,पृथ्वीपते! उस महायुद्धमें व्यूहके द्वारपर शत्रुओंके साथ जूझते हुए द्रोणाचार्यका भी सिंहनाद प्रकट हो रहा था। इस प्रकार अर्जुन, द्रोणाचार्य तथा महारथी सात्यकिके कुपित होनेपर युद्धभूमिमें यह भयंकर विनाशका कार्य सम्पन्न हुआ
sañjaya uvāca |
droṇasyāpi paraiḥ sārdhaṁ vyūha-dvāre mahāraṇe |
evam eṣa kṣayo vṛttaḥ pṛthivyāṁ pṛthivīpate |
kruddhe ’rjune tathā droṇe sātvate ca mahārathe ||
قال سنجيا: حتى درونا، وهو يشتبك مع الأعداء عند بوابة التشكيل القتالي (الڤيوها) في تلك الحرب العظمى، أطلق زئيرًا كزئير الأسد. وهكذا، يا ربّ الأرض، انبسط هذا الدمار المروّع في ساحة القتال حين اشتعل أرجونا ودرونا والمحارب العظيم على العربة ساتياكي غضبًا—مُظهرًا كيف يضاعف الغضب في الحرب الخراب، حتى بين أرفع الأبطال.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how krodha (wrath), even in a context of kṣatriya duty, accelerates kṣaya (devastation). It hints at an ethical tension in epic warfare: valor and duty are praised, yet uncontrolled anger multiplies suffering and loss.
Sañjaya reports that at the entrance of a battle-formation, Droṇa is fiercely engaging the enemy and roaring like a lion. He then summarizes that a terrible slaughter occurred on the field when Arjuna, Droṇa, and the great warrior Sātyaki fought in a state of anger.