Shloka 12
Droṇa’s Rebuke to Duryodhana after Jayadratha’s Fall (द्रोणेन दुर्योधनं प्रति प्रत्युक्तिः)
चण्डवातविभिगन्नानां समुद्राणामिव स्वन: । रणे5भवद् बलौघानामन्योन्यमभिधावताम्,प्रचण्ड वायुके थपेड़े खाकर उद्वेलित हुए समुद्रोंक जलसे जैसा भैरव गर्जन सुनायी देता है, उस रणक्षेत्रमें एक-दूसरेपर धावा करनेवाले सैन्यसमूहोंका कोलाहल भी वैसा ही भयंकर था
caṇḍavātavibhinnānāṃ samudrāṇām iva svanaḥ | raṇe 'bhavad balaughānām anyonyam abhidhāvatām ||
قال سانجيا: في تلك المعركة ارتفع زئيرٌ مروّع من جموع الجيوش وهي تندفع بعضها إلى بعض—كهدير المحيطات حين تُخضخَض وتُحطَّم برياحٍ عاتية. إنّ هذا التشبيه يبرز قوّة الحرب الطاغية، غير الشخصية، حيث تغمر الحميّة الجماعية ضبطَ الفرد، ويغدو الثقل الأخلاقي للصراع محسوسًا عبر فداحة الخراب نفسه.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse is primarily descriptive, but it implicitly highlights how war amplifies collective aggression into an overwhelming force—suggesting that in such conditions dharma and self-restraint are severely tested, and the human cost becomes evident through the imagery of nature’s destructive power.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the armies on the battlefield are charging at each other, and the resulting uproar is as dreadful as the roar of storm-tossed oceans.