वर्मभिश्व तथानीकैव्यवरकीर्णा वसुंधरा । वहाँ चूर-चूर हुए चक्कों, टूटे हुए उत्तमोत्तम आयुधों, टूक-टूक हुए धुरों, खण्डित हुए ईषादण्डों और बन्धुरों, मथे गये हाथियों, तोड़कर गिराये हुए ध्वजों, छिन्न-भिन्न कवचों और विनष्ट हुए सैनिकोंकी लाशोंसे वहाँकी पृथ्वी पट गयी थी || २१-२२ ह ।। स्रग्भिराभरणैर्वस्त्रैरनुकर्षैश्व मारिष
varmabhiś ca tathānīkaiḥ vyavakīrṇā vasuṃdharā | tatra cūrṇa-cūrṇīkṛtaiḥ cakraiḥ, ṭuṭitaiḥ uttamottamaiḥ āyudhaiḥ, ṭūkī-kṛtaiḥ dhuraiḥ, khaṇḍitaiḥ īṣādaṇḍaiḥ ca bandhuraiḥ, mathitaiḥ hastibhiḥ, bhittvā pātitaiḥ dhvajaiḥ, chinna-bhinnaiḥ kavacaiḥ ca vinaṣṭa-sainika-śavair tatra pṛthivī paṭitā iva babhūva || sragbhir ābharaṇaiḥ vastraiḥ anukarṣaiḥ ca, māriṣa ||
قال سانجيا: كانت الأرض هناك مغطّاةً بالدروع وبالصفوف القتالية المتناثرة. وكأن تلك البقعة قد فُرشت بحطام الحرب—عجلاتٌ سُحقت إلى شظايا، وأجود الأسلحة كُسرت، ونيرٌ تشقّق، وأعمدةٌ ووصلاتٌ تحطّمت، وفيلةٌ مُزّقت في صدمة الالتحام، وراياتٌ أُسقطت بعد أن قُطعت، ودروعٌ صُيّرت خِرَقًا، وجثثُ الجنود الساقطين قد غطّت المكان. كان ذلك مشهدًا صارمًا لكلفة الحرب الأخلاقية: حيث تنتهي البسالة والزهو إلى الخراب، ويغدو الميدان نفسه شاهدًا على الدمار حين يُنازَع الدَّرما بالسلاح.
संजय उवाच
The verse underscores the impermanence of martial glory and the ethical weight of war: even the finest weapons, armour, and proud standards end as debris, while the earth is covered with the fallen. It invites reflection on how conflict—though framed within kṣatriya-duty—inevitably produces suffering and ruin.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra a vivid scene from the battlefield: the ground is littered with shattered chariot parts, broken weapons, torn armour, toppled banners, mangled elephants, and the bodies of slain soldiers—an image of the battle’s intensity and aftermath.