Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

अर्जुनस्य गुरुधर्मविलापः तथा शैनेयकर्णयोर्युद्धारम्भः | Arjuna’s Lament on Guru-Dharma and the Opening of the Sātyaki–Karṇa Duel

रुक्माड्गदशिरस्त्राणो रुक्मवर्मसमावृत: । रुक्मध्वजथनु: शूरो मेरुशुज्मिवाबभौ,उनके भुजबंद और शिरस्त्राण सुवर्णके बने हुए थे। वे स्वर्णमय कवचसे आच्छादित थे। सोनेके ध्वज और धनुषसे सुशोभित शूरवीर सात्यकि मेरुपर्वतके शिखरकी भाँति शोभा पा रहे थे

sañjaya uvāca |

rukmāṅgadāśirastrāṇo rukmavarmasamāvṛtaḥ |

rukmadhvajadhanuḥ śūro meruśṛṅga ivābabhau ||

قال سنجيا: إنّ البطل ساتياكي، وقد لبس سوارين من ذهب وخوذةً من ذهب، وتدرّع بدرعٍ ذهبي، وتزيّن برايةٍ وقوسٍ من ذهب، كان يلمع كقمة جبل ميرو. وتزيد الآية من جلال الجوّ الأخلاقي للمعركة، إذ تصوّر البهاء الحربي علامةً على العزم والاستعداد المنضبط، حتى وسط ضرورة الحرب المأساوية.

रुक्माङ्गदhaving golden armlets
रुक्माङ्गद:
Karta
TypeAdjective
Rootरुक्म + अङ्गद
FormMasculine, Nominative, Singular
शिरस्त्राणhaving a helmet (head-protector)
शिरस्त्राण:
Karta
TypeAdjective
Rootशिरस् + त्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
रुक्मवर्मwith golden armor
रुक्मवर्म:
Karana
TypeAdjective
Rootरुक्म + वर्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
समावृतःcovered, clad
समावृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम् + आ + √वृ (वृञ्) + क्त
FormMasculine, Nominative, Singular
रुक्मध्वजhaving a golden banner
रुक्मध्वज:
Karta
TypeAdjective
Rootरुक्म + ध्वज
FormMasculine, Nominative, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karta
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Nominative, Singular
शूरःhero, brave man
शूरः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Singular
मेरुशृङ्गमिवlike the peak of Meru
मेरुशृङ्गमिव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootमेरु + शृङ्ग + इव
आबभौshone, appeared splendid
आबभौ:
Karta
TypeVerb
Rootआ + √भा (भा) (लिट्)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
S
Sātyaki
M
Mount Meru
G
golden armlets (aṅgada)
H
helmet (śirastrāṇa)
A
armour (varman)
B
banner (dhvaja)
B
bow (dhanuḥ)

Educational Q&A

The verse underscores kṣatriya discipline and resolve: outward splendour (golden arms, armour, banner, bow) symbolizes preparedness and unwavering courage in a dharma-bound conflict, even when war itself is morally weighty.

Sañjaya visually depicts the warrior Sātyaki on the battlefield, emphasizing his golden equipment and comparing his radiance to the summit of Mount Meru to convey his prominence and intimidating brilliance.