Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Droṇa-parva Adhyāya 107: Karṇa–Bhīma Saṃmarda

Arrow-storm Engagement

दोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान्‌ | भरतश्रेष्ठ! इन्द्रधनुषके समान प्रभावाली फहराती हुई पताकाएँ रथियोंके विशाल रथोंकी शोभा बढ़ाती थीं ।। सिंहलाड्गूलमुग्रास्यं ध्वजं वानरलक्षणम्‌

sañjaya uvāca | dodhūyamānā rathināṃ śobhayanti mahārathān | bharataśreṣṭha! indradhanuṣake samāna-prabhāvālī phaharātī huī patākāeṃ rathiyoṃke viśāla rathoṃkī śobhā baṛhātī thīṃ || siṃhalāṅgūla-mugrāsyaṃ dhvajaṃ vānaralakṣaṇam ||

قال سنجيا: يا خيرَ آلِ بهاراتا، لقد ازداد المها-رَثيون بهاءً حين ارتفعت راياتهم—تهتزّ وتنساب—فوق عرباتهم العظيمة، متألقةً كقوس إندرا. وكان بينها لواءٌ عليه سِمةُ قردٍ، شديدُ الملامح، ذو ذيلٍ كذيل الأسد، يعلن بأسَ حامله وعزيمته وسط صخب الحرب.

दोधूयमानाःshaking, fluttering
दोधूयमानाः:
Karta
TypeAdjective
Rootदोधूयमान (धू धातु, यङ्/द्वित्व-प्रयोग; वर्तमान कृदन्त)
FormFeminine, Nominative, Plural
रथिनाम्of the charioteers
रथिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
शोभयन्तिadorn, beautify
शोभयन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootशुभ् (शोभयति)
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
महारथान्great warriors (maharathas)
महारथान्:
Karma
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Accusative, Plural
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
Sampradana
TypeNoun
Rootभरत-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
इन्द्रधनुषकेin/like a rainbow
इन्द्रधनुषके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रधनुष्
FormNeuter, Locative, Singular
समानsimilar, equal
समान:
Karana
TypeAdjective
Rootसमान
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
प्रभावालिhaving radiance/splendor
प्रभावालि:
Karana
TypeAdjective
Rootप्रभावालिन्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
फहरातीfluttering
फहराती:
TypeAdjective
Rootफहराना (हिन्दी; संस्कृत-पद नहीं)
FormThis is Hindi, not analyzable as classical Sanskrit morphology.
हुईhaving been
हुई:
TypeIndeclinable
Rootहोना (हिन्दी; संस्कृत-पद नहीं)
FormHindi auxiliary; not Sanskrit.
पताकाःbanners, flags
पताकाः:
Karta
TypeNoun
Rootपताका
FormFeminine, Nominative, Plural
रथिनाम्of the charioteers
रथिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
विशालhuge, vast
विशाल:
Karma
TypeAdjective
Rootविशाल
FormMasculine, Accusative, Plural
रथानाम्of the chariots
रथानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Genitive, Plural
शोभाम्beauty, splendor
शोभाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशोभा
FormFeminine, Accusative, Singular
वर्धयन्तिincrease, enhance
वर्धयन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootवृध् (वर्धयति)
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
सिंहलाङ्गूलम्lion-tail (having a lion's tail)
सिंहलाङ्गूलम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिंह-लाङ्गूल
FormNeuter, Accusative, Singular
उग्रास्यम्fierce-faced
उग्रास्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्र-आस्य
FormNeuter, Accusative, Singular
ध्वजम्banner, standard
ध्वजम्:
Karma
TypeNoun
Rootध्वज
FormMasculine, Accusative, Singular
वानरलक्षणम्marked with a monkey (emblem)
वानरलक्षणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवानर-लक्षण
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bharataśreṣṭha (Dhṛtarāṣṭra)
I
Indradhanuṣ (rainbow/Indra’s bow)
P
patākā (banners)
D
dhvaja (standard)
V
vānaralakṣaṇa (monkey emblem)
S
siṃha-lāṅgūla (lion-tail motif)

Educational Q&A

The verse highlights how outward insignia—banners and emblems—serve as public declarations of identity, courage, and intent in war; ethically, it underscores the kṣatriya world where reputation, resolve, and visible standards reinforce collective morale and accountability.

Sanjaya describes the battlefield spectacle: great charioteers’ massive chariots are crowned by swaying, rainbow-bright banners, including a prominent standard bearing a monkey emblem with fierce, lion-tailed imagery.