Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

भीमकर्णसमागमः | Bhīma–Karṇa Encounter

निकृत्या राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव । परिक्‍्लेशं च कृष्णाया हृदि कृत्वा पराक्रमम्‌,पाण्डुनन्दन! दुर्योधनने छलसे तुमलोगोंका राज्य छीन लिया है, तुम्हें जो वनवासका कष्ट भोगना पड़ा है तथा द्रौपदीको जो दुःख और अपमान उठाना पड़ा है--इन सब बातोंको मन-ही-मन याद करके पराक्रम करो

nikṛtyā rājyaharaṇaṁ vanavāsaṁ ca pāṇḍava | parikleśaṁ ca kṛṣṇāyā hṛdi kṛtvā parākramam, pāṇḍunandana ||

قال فايُو: «يا باندافا، يا ابن باندو—وقد سُلبت مملكتك بالخديعة، وذاقتَ مرارة المنفى في الغابة؛ فاذكر في قلبك ما احتملته كريشنا (دراوبدي) من ألمٍ ومهانة، وأيقِظ بأسك واعمل بعزم الأبطال».

निकृत्याby deceit, through treachery
निकृत्या:
Karana
TypeNoun
Rootनिकृत्या (स्त्री. प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Instrumental, Singular
राज्यहरणम्the taking away of the kingdom
राज्यहरणम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्यहरण (नपुं. प्रातिपदिकम्)
FormNeuter, Accusative, Singular
वनवासम्exile in the forest
वनवासम्:
Karma
TypeNoun
Rootवनवास (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पाण्डवO Pāṇḍava
पाण्डव:
TypeNoun
Rootपाण्डव (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Vocative, Singular
परिक्लेशम्affliction, suffering
परिक्लेशम्:
Karma
TypeNoun
Rootपरिक्लेश (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कृष्णायाःof Kṛṣṇā (Draupadī)
कृष्णायाः:
TypeNoun
Rootकृष्णा (स्त्री. प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Genitive, Singular
हृदिin (your) heart
हृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद् (नपुं. प्रातिपदिकम्)
FormNeuter, Locative, Singular
कृत्वाhaving made, having placed (in mind)
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
पराक्रमम्valor, heroic effort
पराक्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootपराक्रम (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
पाण्डुनन्दनO son of Pāṇḍu
पाण्डुनन्दन:
TypeNoun
Rootपाण्डुनन्दन (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Vocative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyudeva
P
Pāṇḍava (son of Pāṇḍu)
P
Pāṇḍu
K
Kṛṣṇā (Draupadī)
K
Kingdom (rājya)
F
Forest-exile (vanavāsa)

Educational Q&A

The verse urges righteous courage: let the memory of injustice (the deceitful loss of the kingdom), the discipline of exile, and the wrong done to Draupadī become inner fuel for steadfast, dharma-aligned valor rather than despair.

Vāyudeva addresses a Pāṇḍava warrior, exhorting him to recall the Kauravas’ treachery and Draupadī’s suffering, and to translate that remembrance into decisive heroic action in the ongoing battle context of Droṇa Parva.