Shloka 1
धर्मराजस्य चिन्ता, भीमसेनप्रेषणम्, द्रोणानीकप्रवेशप्रयत्नः
Yudhiṣṭhira’s Anxiety and the Dispatch of Bhīma; Attempted Breakthrough into Droṇa’s Formation
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें विन्द और अनुविन्दका वध तथा अर्जुनके द्वार जलाशयका निर्माणविषयक निन््यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९९ ॥/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६३ “लोक मिलाकर कुल ६४ ३ “लोक हैं) #द१०3८5>> | बी है शततमो< ध्याय: श्रीकृष्णके द्वारा अश्वपरिचर्या तथा खा-पीकर हृष्ट-पुष्ट हुए अश्वोंद्वारा अर्जुनका पुन: शत्रुसेनापर आक्रमण करते हुए जयद्रथकी ओर बढ़ना संजय उवाच सलिले जनिते तस्मिन् कौन्तेयेन महात्मना । निस्तारिते द्विषत्सैन्ये कृते च शरवेश्मनि,संजय कहते हैं--राजन्! जब महात्मा कुन्तीकुमारने वह जल उत्पन्न कर दिया, शत्रुओंकी सेनाको आगे बढ़नेसे रोक दिया और बाणोंका घर बना दिया, तब महातेजस्वी भगवान् श्रीकृष्णने तुरंत ही रथसे उतरकर कंकपत्रयुक्त बाणोंसे क्षत-विक्षत हुए घोड़ोंको खोल दिया
sañjaya uvāca | salile janite tasmin kaunteyena mahātmanā | nistārite dviṣatsainye kṛte ca śaraveśmani ||
قال سنجيا: «أيها الملك، لما أخرج ابنُ كونتي العظيمُ النفس الماءَ، وكفَّ تقدُّم جيش الأعداء، وصنع ‘بيتًا من السهام’ ساترًا، عندئذٍ نزل الرب كريشنا ذو البأس من العربة على الفور، وفكَّ لجام الخيل التي مُزِّقت وجُرِحت بسهامٍ ذات شُوَك.»
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid warfare, dharma includes responsible care: Arjuna’s protective measures and Krishna’s immediate attention to the wounded horses show that duty is not mere aggression but disciplined action that safeguards one’s dependents and resources.
After Arjuna produces water and halts the enemy’s advance by creating an arrow-built defensive shelter, Krishna quickly gets down from the chariot and unyokes the horses injured by barbed arrows, preparing for the next phase of the pursuit toward Jayadratha.