Shloka 50
द्रोणेन केकय-चेदि-वीरवधः
Droṇa’s engagements with the Kekayas and Cedis
संरब्धैश्वारिभिवीरि: प्रार्थयद्धिर्जयं मृथे । एकस्थै॑हुभि: क्रुद्धरूष्मेव समजायत,तदनन्तर जहाँ-तहाँ हाँफते और खूनसे लथपथ हुए महाथधनुर्थर योद्धाओं, अर्जुनके शत्रुनाशक बाणोंद्वारा विदीर्ण हो चीत्कार करते हुए हाथियों और घोड़ों तथा युद्धमें विजयकी अभिलाषा लिये रोषावेशमें भरकर एक जगह कुपित खड़े हुए बहुतेरे वीर शत्रुओंके जमघटसे उस स्थानपर गर्मी-सी होने लगी
saṃrabdhaiś cāribhir vīraiḥ prārthayadbhir jayaṃ mṛdhe | ekasthaiḥ bahubhiḥ kruddharūṣmeva samajāyata tad-anantaram |
قال سنجيا: اجتمع كثير من الأبطال، وقد استبدّ بهم الغضب وتاقوا إلى الظفر في المعركة، في موضع واحد. ثم، وبينما كانت الفيلة والخيل—وقد مزّقتها سهام أرجونا المُهلكة للأعداء—تصرخ، وكان الرماة العظام يلهثون مضرّجين بالدم يتمايلون هنا وهناك، بدا ذلك الموضع نفسه كأنه يزداد حرارة، كأنما سخّنته حميّة الأعداء المتجمّعة وغضبتهم المركّزة.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how unchecked rage and the thirst for victory intensify collective violence: when many warriors concentrate in wrath, the battlefield becomes metaphorically ‘heated,’ showing the ethical cost of passion-driven combat even within kṣatriya duty.
Sanjaya describes a dense gathering of enraged enemy warriors seeking victory, while Arjuna’s arrows tear through elephants, horses, and bowmen; the wounded cry out, fighters stagger and pant bloodied, and the concentrated fury makes the scene feel as if the ground itself is burning.