Shloka 61
Kṛṣṇa-vīrya-kathana
Dhṛtarāṣṭra’s appraisal of Vāsudeva’s deeds
धृष्टय्युम्नं महेष्वासं पार्थानां मन्त्रधारिणम् । युक्त दुर्योधनानर्थे सृष्ट द्रोणवधाय च,जिसने काशीपुरीमें काशिराजके महारथी पुत्रको, जो स्त्रियोंके प्रति आसक्त था, समरभूमिमें भल्ल नामक बाणद्दवारा रथसे मार गिराया; जो कुन्तीकुमारोंकी गुप्त मन्त्रणाको सुरक्षित रखनेवाला तथा दुर्योधनका अनर्थ करनेके लिये उद्यत रहनेवाला है तथा जिसकी उत्पत्ति द्रोणाचार्यके वधके लिये हुई है; वह महाधनुर्धर धृष्टद्युम्न जब रणक्षेत्रमें योद्धाओंको अपने बाणोंकी अग्निसे चलाता और सब ओरसे सारी सेनाको विदीर्ण करता हुआ द्रोणाचार्यके सम्मुख आ रहा था, उस समय किन शूरवीरोंने उसे रोका था?
dhṛṣṭadyumnaṁ maheṣvāsaṁ pārthānāṁ mantradhāriṇam | yuktaṁ duryodhanānarthe sṛṣṭaṁ droṇavadhāya ca ||
قال فايشَمبايانا: «دْهْرِشْتَدْيُومْنَ—الرامي العظيم، أمينُ مشورة الباندافا السرّية، العازمُ على إنزال الخراب بدوريودhana، والمولودُ لقتل درونا—كان يتقدّم نحو دروناآتشاريّا، يحرقُ المقاتلين بنار سهامه ويمزّقُ الجيش من كل جانب. ففي تلك اللحظة، أيُّ الأبطال نهضوا لصدّه؟»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Mahābhārata’s tension between destiny and moral agency: Dhṛṣṭadyumna is portrayed as purpose-born for Droṇa’s death and strategically committed to the Pāṇḍavas’ cause, yet the narrative frames his advance as a test of opposing heroes’ resolve—suggesting that even ‘destined’ outcomes unfold through human choices, courage, and counsel.
Vaiśampāyana describes Dhṛṣṭadyumna moving forward on the battlefield toward Droṇa, cutting through warriors with volleys of arrows. The verse ends with a suspenseful question: which Kaurava-side champions stepped in to stop or restrain him at that moment.