Shloka 75
भीष्मशिबिरगमनम् — Duryodhana’s Visit to Bhīṣma’s Camp and the Command Appeal
Devanagari script
छाद्यमानस्तु नागै: स ध्यात्वा राक्षसपुड़व: । सौपर्ण रूपमास्थाय भक्षयामास पन्नगान्
Translation
ولمّا غُطّي بالناغات، تفكّر ذلك البطلُ الرّاكشاسا، ثم اتّخذ هيئة سوبَرْنا—غارودا—وأخذ يلتهم الحيّات.
Word by Word
छाद्यमानःbeing covered
छाद्यमानः:
Karta
TypeVerb
Rootछाद्
Formशानच् (वर्तमानकाले कर्मणि), पुं, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
नागैःby serpents
नागैः:
Karana
TypeNoun
Rootनाग
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
ध्यात्वाhaving thought/considered
ध्यात्वा:
TypeVerb
Rootध्यै
Formक्त्वा (अव्ययभाव/पूर्वकालिक), absolutive
राक्षसपुङ्गवःthe foremost of the Rakshasas
राक्षसपुङ्गवः:
Karta
TypeNoun
Rootराक्षसपुङ्गव
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
सौपर्णम्Garuda-related; of Garuda
सौपर्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसौपर्ण
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
आस्थायhaving assumed/taken up
आस्थाय:
TypeVerb
Rootआ-स्था
Formक्त्वा (ल्यप्/अव्ययभाव), absolutive
भक्षयामासbegan to eat/devoured
भक्षयामास:
TypeVerb
Rootभक्ष्
Formलिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत/कथानक-भूत), प्रथम, एकवचन
पन्नगान्serpents
पन्नगान्:
Karma
TypeNoun
Rootपन्नग
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
तत्then/thereupon
तत्:
TypeIndeclinable
Rootतद्
अनन्तरम्after that; subsequently
अनन्तरम्:
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes