Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
दुर्गां चित्रशिलां चैव ब्रह्म॒वेध्यां बृहद्वतीम् । यवक्षामथ रोहीं च तथा जाम्बूनदीमपि,सदाकान्ता, शिवा, वीरमती, वस्त्रा, सुवस्त्रा, गौरी, कम्पना, हिरण्वती, वरा, वीरकरा, महानदी पंचमी, रथचित्रा, ज्योतिरथा, विश्वामित्रा, कपिंजला, उपेन्द्रा, बहुला, कुवीरा, अम्बुवाहिनी, विनदी, पिंजला, वेणा, महानदी तुंगवेणा, विदिशा, कृष्णवेणा, ताम्रा, कपिला, खलु, सुवामा, वेदाश्वा, हरिश्रावा, महापगा, शीघ्रा, पिच्छिला, भारद्वाजी नदी, कौशिकी नदी, शोणा, बाहुदा, चन्द्रमा, दुर्गा, चित्रशिला, ब्रह्मवेध्या, बृहद्वती, यवक्षा, रोही तथा जाम्बूनदी
durgāṃ citraśilāṃ caiva brahmavedhyāṃ bṛhadvātīm | yavakṣām atha rohīṃ ca tathā jāmbūnadīm api | sadākāntā śivā vīramatī vastrā suvastrā gaurī kampanā hiraṇvatī varā vīrakarā mahānadī pañcamī rathacitrā jyotirathā viśvāmitrā kapiñjalā upendrā bahulā kuvīrā ambuvāhinī vinadī piṅjalā veṇā mahānadī tuṅgaveṇā vidiśā kṛṣṇaveṇā tāmrā kapilā khalu suvāmā vedāśvā hariśrāvā mahāpagā śīghrā picchilā bhāradvājī nadī kauśikī nadī śoṇā bāhudā candramā durgā citraśilā brahmavedhyā bṛhadvātī yavakṣā rohī tathā jāmbūnadī
قال سَنجايا: «وذكر (بهيشما) أيضًا أنهارًا وجداول كثيرة مهيبة—دورغا (Durgā)، تشيتراشيلا (Citraśilā)، برهمَفيدهيا (Brahmavedhyā)، بريهادڤاتي (Bṛhadvātī)، يافاكشا (Yavakṣā)، روهي (Rohī)، وجامبوندي (Jāmbūnadī)؛ وكذلك سداكانتا (Sadākāntā)، شيفا (Śivā)، فيرامتي (Vīramatī)، فسترا (Vastrā)، سوفسترا (Suvastrā)، غوري (Gaurī)، كامبنا (Kampanā)، هيرنڤتي (Hiraṇvatī)، ڤرا (Varā)، فيركرا (Vīrakarā)، ماهاندي (Mahānadī)، بانشمي (Pañcamī)، رثتشيترا (Rathacitrā)، جيوتيرثا (Jyotirathā)، فيشفاميترا (Viśvāmitrā)، كابينجلا (Kapiñjalā)، أوبيندرا (Upendrā)، باهولا (Bahulā)، كوڤيرا (Kuvīrā)، أمبوڤاهيني (Ambuvāhinī)، فينَدي (Vinadī)، بينجلا (Piṅjalā)، فينا (Veṇā)، تونغڤينا (Tuṅgaveṇā)، فيديشا (Vidiśā)، كرشناڤينا (Kṛṣṇaveṇā)، تامرا (Tāmrā)، كابيلا (Kapilā)، سوفاما (Suvāmā)، فيداشڤا (Vedāśvā)، هريشراڤا (Hariśrāvā)، مهاپغا (Mahāpagā)، شيغرا (Śīghrā)، بيتشّلا (Picchilā)، بهاردڤاجي (Bhāradvājī)، كوشيكي (Kauśikī)، شونا (Śoṇā)، باهودا (Bāhudā)، وتشاند्रما (Candramā)—أسماء تُتلى في تمهيد الحرب، كأنها ترسم معالم البلاد وتستدعي سعة جغرافية بهاراتا المقدسة.»
संजय उवाच
The verse functions less as a moral injunction and more as an epic ‘geographical invocation’: by naming many rivers, it situates the Kurukṣetra war within the vast, sacred, and interconnected landscape of Bhārata, reminding the listener that the conflict unfolds under the witness of a larger dhārmic world.
Sañjaya reports a catalogue of river-names being recited (as part of the war-context description in Bhīṣma Parva). Such lists commonly serve to map regions, evoke sanctity, and convey the scale of the setting through well-known toponyms.