Shloka 63
भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः
Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal
उसमें सहस्रों रथी और घुड़सवार प्राणशून्य होकर बिखर गये। तब शान्तनुनन्दन भीष्मने कुपित होकर झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा उन महामना वीरोंकी सेनाका विनाश कर डाला; पांचालोंकी सेनाकी कितनी ही टुकड़ियोंको अपने बाणोंद्वारा यमलोक पहुँचा दिया ।।
evaṁ bhittvā maheṣvāsaḥ pāṇḍavānām anīkinīm | kṛtvā avahāraṁ sainyānāṁ yayau svaśibiraṁ nṛpa, nareśvara |
قال سانجيا: هناك تهاوى آلافٌ من أصحاب المركبات والفرسان صرعى وتفرّقوا على الأرض. ثم إن بهِيشما ابن شانتانو، وقد استبدّ به الغضب، دمّر جيش أولئك الأبطال العظام النفوس بسهامٍ ذات مفاصل منحنية إلى أسفل؛ وبسهامه أرسل كثيرًا من كتائب البانچالا إلى عالم يَما. وهكذا، بعدما شقّ صفوف جيش الباندافا وحطّمه، أمر بهِيشما، الرامي العظيم، بانسحاب جميع قواته من القتال وعاد إلى معسكره، أيها الملك.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid battlefield fury and overwhelming martial success, a leader’s dharma includes restraint and control—knowing when to stop, recall troops, and prevent violence from becoming mere slaughter without purpose.
Sañjaya reports that Bhīṣma, after breaking the Pāṇḍava battle-host, signals a withdrawal (avahāra) of his forces and returns to his own camp, marking a pause after a destructive phase of combat.