Shloka 19

अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः

Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment

Devanagari script

दृष्टवा विशोक॑ समरे भीमसेनस्य सारथिम्‌ । धृष्टद्युम्नो महाराज दुर्मना गतचेतन:,महाराज! भीमसेनके सारथि विशोकको समर-भूमिमें अकेला खड़ा देख धृष्टद्युम्न मन- ही-मन बहुत दुःखी और अचेत हो गये

Transliteration

sañjaya uvāca |

dṛṣṭvā viśokaṃ samare bhīmasenasya sārathim |

dhṛṣṭadyumno mahārāja durmanā gatacetanaḥ ||

Translation

قال سنجيا: أيها الملك، لما رأى فيشوكا—سائق عربة بهيماسينا—واقفًا وحده في ساحة القتال، اضطرب دِهريشتاديومنا في باطنه، وغلبه الحزن حتى فقد رباطة جأشه.

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), parasmaipada (usage), non-finite

• विशोकम्: Viśoka (proper name)
• विशोकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: विशोक
• Form: masculine, accusative, singular

• समरे: in the battle
• समरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: समर
• Form: masculine, locative, singular

• भीमसेनस्य: of Bhīmasena
• भीमसेनस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: masculine, genitive, singular

• सारथिम्: charioteer
• सारथिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सारथि
• Form: masculine, accusative, singular

• धृष्टद्युम्नः: Dhṛṣṭadyumna
• धृष्टद्युम्नः: Karta
• Type: Noun
• Root: धृष्टद्युम्न
• Form: masculine, nominative, singular

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: महाराज
• Form: masculine, vocative, singular

• दुर्मनाः: downcast, distressed
• दुर्मनाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: दुर्मनस्
• Form: masculine, nominative, singular

• गतचेतनः: unconscious (one whose senses/mind have gone)
• गतचेतनः: Karta
• Type: Adjective
• Root: गतचेतन
• Form: masculine, nominative, singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra
• Viśoka
• Bhīmasena (Bhīma)
• Dhṛṣṭadyumna
• samara (battlefield)