Shloka 41
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
Devanagari script
तत्रावहारं सम्प्राप्तं मन्ये5हं पुरुषर्षभ । श्रान्ता भीताश्न नो योधा न योत्स्यन्ति कथंचन,“अतः नरश्रेष्ठ! मैं इस समय समस्त सैनिकोंको युद्धसे हटा लेना ही उचित समझता हूँ। हमारे सभी योद्धा थके-माँदे और डरे हुए हैं; अतः इस समय किसी तरह युद्ध नहीं कर सकेंगे”
Translation
«فلذلك، يا خيرَ الرجال، أرى أن الصواب الآن أن نُبعد الجنود جميعًا عن القتال. إن محاربينا كلَّهم قد أضناهم التعبُ واستولى عليهم الخوف؛ فلن يقدروا على القتال بحالٍ في هذه الساعة.»
Word by Word
तत्रthere/at that time
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अवहारम्withdrawal (pulling back)
अवहारम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवहार
FormMasculine, Accusative, Singular
सम्प्राप्तम्appropriate/arrived/come to be (i.e., fitting now)
सम्प्राप्तम्:
TypeAdjective
Rootसम्-प्राप्
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
मन्येI think/consider
मन्ये:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
FormPresent (Lat), 1st, Singular, Atmanepada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
Form—, Nominative, Singular
पुरुषर्षभO bull among men (best of men)
पुरुषर्षभ:
TypeNoun
Rootपुरुष-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
श्रान्ताःweary/exhausted
श्रान्ताः:
TypeAdjective
Rootश्रान्त
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
भीताःafraid
भीताः:
TypeAdjective
Rootभीत
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नःof us/our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Plural
योधाःwarriors
योधाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोध
FormMasculine, Nominative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
योत्स्यन्तिwill fight
योत्स्यन्ति:
TypeVerb
Rootयुध्
FormFuture (Lṛṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
कथंचनin any way/at all
कथंचन:
TypeIndeclinable
Rootकथंचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes