Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

अध्याय ५५ — भीष्मस्य प्रचण्डविक्रमः, अर्जुनप्रत्युत्तरं, कृष्णस्य चक्रोद्यतिः

Chapter 55: Bhīṣma’s onslaught, Arjuna’s counter, and Kṛṣṇa’s raised discus

शत्रुंजयेन सहितास्तथा दुःशासनेन च । विकर्णेन च वीरेण तथा नन्दोपनन्दकै:,'भीष्मपितामहके द्वारा सुरक्षित हमारी वह सेना सब प्रकारसे अजेय है, परन्तु भीमसेनके द्वारा सुरक्षित इन पाण्डवोंकी यह सेना जीतनेमें सुगम है; अतः मेरी राय है कि संस्थान, शूरसेन, वेत्रिक, कुकुर, आरोचक, त्रिगर्त, मद्रक तथा यवन आदि देशोंके लोग शत्रुंजय, दुःशासन, वीर विकर्ण, नन्‍्द, उपनन्द, चित्रसेन तथा पारिभद्रक वीरोंके साथ जाकर अपनी सेनाको आगे रखते हुए भीष्मकी ही रक्षा करें!

śatruṁjayena sahitās tathā duḥśāsanena ca | vikarṇena ca vīreṇa tathā nandopanandakaiḥ ||

قال سَنْجَيا: «كانوا برفقة شَتْرُنجَيا، ومعهم أيضًا دُحْشاسَنَة؛ ومعهم البطل فيكارْنَة كذلك؛ وكذلك نَنْدَة وأُوبَنَنْدَة».

शत्रुंजयेनwith/along with Shatrujaya
शत्रुंजयेन:
Karana
TypeNoun
Rootशत्रुंजय
FormMasculine, Instrumental, Singular
सहिताःaccompanied, together
सहिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाlikewise, also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
दुःशासनेनwith Duhshasana
दुःशासनेन:
Karana
TypeNoun
Rootदुःशासन
FormMasculine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विकर्णेनwith Vikarna
विकर्णेन:
Karana
TypeNoun
Rootविकर्ण
FormMasculine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वीरेणwith the hero/brave one
वीरेण:
Karana
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Instrumental, Singular
तथाlikewise, also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
नन्दोपनन्दकैःwith Nanda and Upanandaka(s)
नन्दोपनन्दकैः:
Karana
TypeNoun
Rootनन्दोपनन्दक
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
शत्रुंजय (Śatruṁjaya)
दुःशासन (Duḥśāsana)
विकर्ण (Vikarṇa)
नन्द (Nanda)
उपनन्द (Upananda)

Educational Q&A

The verse itself is primarily descriptive rather than doctrinal: it underscores how war is sustained by networks of allies and named champions. Ethically, it hints at the Mahābhārata’s recurring theme that collective strength and loyalty can be marshalled in service of a cause, whether righteous or flawed—thus inviting reflection on responsibility within group action.

Sañjaya is reporting to Dhṛtarāṣṭra the composition and presence of notable Kaurava-side warriors, listing those who are accompanying one another as the armies arrange themselves for battle under Bhīṣma’s command.