Shloka 67
कैकेये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते । एतेषु नरसिंहेषु चेदिमत्स्येषु चैव ह । ववर्ष शरवर्षाणि कुरुवृद्ध: पितामह:,पाण्डवपक्षकी ओरसे सुभद्राकुमार अभिमन्यु, भीमसेन, महारथी सात्यकि, केकयराजकुमार, राजा विराट तथा ट्रुपदपुत्र धृष्टद्यम्न--ये पुरुषसिंह और चेदि एवं मत्स्यदेशके क्षत्रिय युद्ध कर रहे थे। कुरुकुलके वृद्ध पुरुष पितामह भीष्मने इन सबपर बाणोंकी वर्षा प्रारम्भ कर दी
sañjaya uvāca |
kaikeye ca virāṭe ca dhṛṣṭadyumne ca pārṣate |
eteṣu narasiṃheṣu cedimatsyeṣu caiva ha |
vavarṣa śaravarṣāṇi kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ ||
قال سنجيا: وبين أولئك المحاربين الشبيهين بالأسود—أمراء كيكيا، والملك فيراتا، ودهريشتاديومنا ابن بريشاتا (دروبادا)، ومقاتلو تشيدي وماتسيا—بدأ بهيشما، الجدّ الشيخ للكورو، يصبّ عليهم زخّاتٍ من السهام. ويُبرز المشهد اندفاع الحرب الذي لا يلين: فحتى الشيوخ الموقَّرين، المقيَّدين بالولاء الذي اختاروه وبواجب الكشاتريا، يطلقون قوةً قاتلة على أبطال الخصم المشهورين.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between reverence and duty: Bhīṣma, though an elder worthy of honor, acts according to his pledged allegiance and kṣatriya obligation in war. It points to the Mahābhārata’s ethical complexity—dharma in conflict can compel even the noblest figures to participate in destructive action.
Sañjaya reports that Bhīṣma begins a fierce assault, showering arrows upon prominent Pāṇḍava-aligned warriors and allied contingents—Kekaya fighters, King Virāṭa, Dhṛṣṭadyumna, and the Cedi and Matsya troops—intensifying the battle’s pressure on that front.