Shloka 52
भीष्मविक्रमदर्शनं तथा क्रौञ्चारुणव्यूहविधानम् | Bhīṣma’s Ascendancy and the Organization of the Krauñcāruṇa Formation
विविक्तसेवी लघ्वाशीः यतवाक्कायमानस: । ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रित:,विशुद्ध बुद्धिसे युक्त+ तथा हलका, सातक््विक और नियमित भोजन करनेवाला, शब्दादि विषयोंका त्याग करके एकान्त और शुद्ध देशका सेवन करने-वाला,* सात््विक धारणशक्तिके द्वारा अन्तः:करण और इन्द्रियोंका संयम करके“ मन, वाणी और शरीरको वशमें कर लेनेवाला,” राग-द्वेषको सर्वथा नष्ट करके*ः भलीभाँति दृढ़ वैराग्यका आश्रय लेनेवाला तथा अहंकार, बल, घमंड, काम, क्रोध और परिग्रहका त्याग करके निरन्तर ध्यानयोगके परायण रहनेवाला: ममता-रहितः और शान्तियुक्त पुरुष: सच्चिदानन्दघन ब्रह्ममें अभिन्नभावसे स्थित होनेका पात्र होता है
arjuna uvāca | viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ | dhyānayogaparo nityaṁ vairāgyaṁ samupāśritaḥ ||
«مَن يأوي إلى الخلوة، ويأكل قليلًا، ويؤدّب لسانه وجسده وعقله—مواظبًا على يوغا التأمّل، راسخًا في الزهد (الفيراغيا)—يصبح أهلًا للثبات الباطني والتحقّق الروحي. ويُبرز البيت مثالًا أخلاقيًّا لضبط النفس: الانسحاب من الملهيات، واعتدال الاستهلاك، ومداومة الممارسة التأملية حتى يفقد الهوى والنفور سلطانَهما.»
अजुन उवाच
Educational Q&A
The core teaching is that spiritual maturity requires disciplined living: seeking solitude, moderating food, restraining speech-body-mind, and maintaining steady meditation supported by dispassion (vairāgya).
Within Bhīṣma Parva’s philosophical instruction, Arjuna speaks a verse describing the qualities of a serious practitioner—one who withdraws from distractions and cultivates meditation and detachment—framing an ethical-spiritual ideal amid the larger war-time setting.