Shloka 22
भीमसेननादः तथा प्रथमसंमर्दः
Bhīmasena’s Roar and the First Clash
सम्बन्ध--इस प्रकार अजुनिके पूछनेपर भगवान् उनके प्रश्नेमेंसे “लक्षण” और 'आचरण' विषयक दो प्रश्नोंका उत्तर चार शलोकोंद्वारा देते हैं-- श्रीभगवानुवाच प्रकाशं च प्रवृत्ति च मोहमेव च पाण्डव । न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काड्क्षति
śrībhagavān uvāca | prakāśaṁ ca pravṛttiṁ ca moham eva ca pāṇḍava | na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||
قال الربّ المبارك: «يا ابنَ باندو، إنّ من لا يمقت حين تنشأ الإشراقة (من السَّتْفَة)، ولا يمقت حين تنشأ الحركةُ والنشاط (من الرَّجَس)، ولا يمقت حين تنشأ الغشاوةُ والوهم (من التَّمَس)؛ ثم إذا خمدت لا يشتاق إلى عودتها—فذلك ثابتٌ في توازنه الباطن. لا يبني أخلاقه على الجذب والنفور تجاه حالات النفس المتقلّبة، بل يقف راسخًا شاهدًا على لعب الغونات.»
अजुन उवाच
Educational Q&A
One should not base one’s inner stability on whether clarity, activity, or dullness is present. The wise person neither hates these guṇa-born states when they arise nor craves them when they pass, maintaining ethical steadiness beyond attraction and aversion.
After Arjuna’s inquiry about the marks and conduct of one who has transcended the three guṇas, Kṛṣṇa begins answering by describing the first sign: impartiality toward the coming and going of sattva’s clarity, rajas’s restlessness, and tamas’s delusion.