Shloka 18
Adhyāya 41 — Yudhiṣṭhira’s Gurv-anumati and Strategic Counsel (युधिष्ठिरस्य गुर्वनुमतिः)
ऊर्ध्व॑ गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसा: । जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसा:,* सत्त्वगुणमें स्थित पुरुष स्वर्गादि उच्च लोकोंको जाते हैं, रजोगुणमें स्थित राजस पुरुष मध्यमें अर्थात् मनुष्यलोकमें ही रहते हैं और तमोगुणके कार्यरूप निद्रा, प्रमाद और आलस्यादिमें स्थित तामस पुरुष अधोगतिको अर्थात् कीट, पशु आदि नीच योनियोंको तथा नरकोंको प्राप्त होते हैं*
ūrdhvaṁ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ | jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ ||
الراسخون في السَّتْفَا يصعدون إلى العوالم العليا؛ والمغلوبون بالرَّجَس يقيمون في الوسط، في حال الإنسان؛ أمّا الذين يلازمون أدنى أنماط السلوك المولودة من التَّمَس فإنهم يهبطون، ساقطين إلى مراتب وجودٍ وضيعة. فالبيت يجعل من نفسية الأخلاق قدَراً: صفة الذهن والعمل الغالبة ترسم مسار المصير.
अजुन उवाच
Educational Q&A
A person’s dominant guṇa shapes their direction: sattva leads upward (higher states), rajas keeps one in the middling human sphere of striving, and tamas pulls one downward into degraded conditions. Ethical cultivation is therefore also metaphysical: refining conduct and mind changes one’s destiny.
In the didactic discourse (ascribed here to Arjuna’s speech in the provided metadata), the teaching explains the consequences of the three guṇas. It is not a battlefield action-moment but a doctrinal clarification about how inner qualities govern life’s trajectory.