Shloka 49
कर्मयोग–ज्ञानयज्ञ–अवतारोपदेश
Karma-Yoga, Jñāna-Yajña, and Avatāra Instruction
सम्बन्ध-- इस प्रकार कर्मयोगकी प्रक्रिया बतलाकर अब सकामभावकी निन््दा और समभावरूप बुद्धियोगका महत्त्व प्रकट करते हुए भगवान् अर्जुनिको उसका आश्रय लेनेके लिये आज्ञा देते हैं-- दूरेण हाावरं कर्म बुद्धियोगाद््र धनंजय । बुद्धो शरणमन्विच्छ कृपणा: फलहेतव:
dūreṇa hy avaraṁ karma buddhiyogād dhanañjaya | buddhau śaraṇam anviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||
قال سنجيا: بعدما بيّن الربّ انضباط «يوغا العمل»، أخذ الآن يذمّ العمل المدفوع بالشهوة إلى الثمرة، ويُظهر منزلة «يوغا الحكمة» القائمة على تساوي النفس. «يا دهننجايا، إنّ العمل الذي يُؤدَّى لأغراضٍ أنانية أدنى بكثير من يوغا الفهم. فاطلب الملجأ في عقلٍ ثابتٍ متوازن؛ فإنّ الذين يعملون لأجل الثمرة وحدها بؤساء، مقيّدون بين الربح والخسارة».
संजय उवाच
Educational Q&A
Desire-driven action aimed at personal gain is spiritually inferior to buddhi-yoga—acting with steady understanding and equanimity. One should take refuge in even-minded intelligence rather than be ruled by the pursuit of results.
Sanjaya reports Krishna’s instruction to Arjuna on the battlefield: after outlining karma-yoga, Krishna urges Arjuna to adopt buddhi-yoga (equanimity and right understanding), warning that fixation on outcomes makes one ‘kṛpaṇa’—pitiable and bound by success and failure.