Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Brahmāstra-pratisaṃhāraḥ, Parīkṣit-nāmakaraṇam, Nagarotsava-varṇanam

Withdrawal of the Brahmāstra; Naming of Parīkṣit; Description of Civic Festivities

तां तु दृष्टवा निपतितां हतपुत्रपरिच्छदाम्‌ । चुक्रोश कुन्ती दुःखार्ता सर्वाश्व भरतस्त्रिय:,जिसका पुत्ररूपी परिवार नष्ट हो गया था, उस उत्तराको पृथ्वीपर पड़ी हुई देख दुःखसे आतुर हुई कुन्तीदेवी तथा भरतवंशकी सारी स्त्रियाँ फ़ूट-फ़ूटकर रोने लगीं

tāṃ tu dṛṣṭvā nipatitāṃ hataputraparicchadām | cukrośa kuntī duḥkhārtā sarvāś ca bharatastriyaḥ ||

فلما رأوها ساقطةً على الأرض—وقد فُجِعت بـ«أهل بيتها» الذي كان ابنَها—صرخت كونتي وقد أثقلها الحزن؛ وانفجرت نساءُ سلالة بهاراتا جميعًا بالبكاء والندب.

ताम्her
ताम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा (अव्यय-भाव), कर्तरि
निपतिताम्fallen down
निपतिताम्:
TypeAdjective
Rootनि-पत् (धातु)
Formक्त (भूतकर्मणि/भूतकृत), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हतपुत्रपरिच्छदाम्whose son and attendants/retinue were destroyed
हतपुत्रपरिच्छदाम्:
TypeAdjective
Rootहत-पुत्र-परिच्छद (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चुक्रोशcried out
चुक्रोश:
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
कुन्तीKunti
कुन्ती:
Karta
TypeNoun
Rootकुन्ती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दुःखार्ताafflicted with sorrow
दुःखार्ता:
TypeAdjective
Rootदुःख-आर्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भरतस्त्रियःthe women of the Bharata lineage
भरतस्त्रियः:
Karta
TypeNoun
Rootभरत-स्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
K
Kuntī
B
Bharata women
U
Uttarā

Educational Q&A

The verse highlights the moral and human cost of violence: the destruction of heirs and family continuity brings profound suffering, especially to women, reminding readers that dharma is not only victory and ritual duty but also compassion and accountability for the consequences of conflict.

Vaiśaṃpāyana narrates that Kuntī sees Uttarā lying fallen on the ground, devastated by the loss of her son/lineage-support, and Kuntī along with all the Bharata women cry out in intense mourning.