Shloka 4

नारद-देवमत-संवादः

Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna

Devanagari script

देवमत उवाच केनायं सृज्यते जन्तु: कश्चान्य: पूर्वमेति तम्‌ । प्राणद्वन्द्धं च मे ब्रूहि तिर्यगूर्धष्यमधश्च॒ यत्‌,देवमतने पूछा--नारदजी! किस निमित्त कारणसे इस जीवकी सृष्टि होती है? दूसरा कौन पदार्थ पहले कारणरूपसे उपस्थित होता है तथा प्राणोंका द्वन्द्ध क्या है, जो ऊपर, मध्यमें और नीचे व्याप्त है?

Transliteration

devamata uvāca: kenāyaṃ sṛjyate jantuḥ? kaścānyaḥ pūrvam eti tam | prāṇadvandvaṃ ca me brūhi tiryag ūrdhvaṃ adhaś ca yat ||

Translation

قالت ديفاماتا: «بأيّ علّة يُوجَد هذا الكائن الحيّ؟ وأيّ مبدأٍ آخر يسبقها، متقدّمًا عليها بوصفه علّةً سابقة؟ وأخبرني أيضًا عن “ازدواج الأنفاس الحيوية” الذي يسري في العوالم السفلى والوسطى والعليا.»

Word by Word

देवमतःDevamata (name), the speaker

उवाचsaid

केनby what? / through what cause?

अयम्this

सृज्यतेis created / is produced

जन्तुःliving being, creature

कःwho? / what (entity)?

चand

अन्यःanother

पूर्वम्before, earlier

एतिgoes, comes, approaches

तम्him/that (one)

प्राणद्वन्द्वम्the pair/opposition of the vital breaths

चand

मेto me / for me

ब्रूहिtell (me)

तिर्यक्horizontally / across

ऊर्ध्वम्upwards

अधःdownwards / below

चand

यत्which / that which

Speaker

देवमत उवाच

Characters & Entities

Devamatā

jantu (living being)

prāṇa (vital breath)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes