Shloka 123
धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति व्यवहार-रक्षा-नियमनोपदेशः | Dhṛtarāṣṭra’s Instruction on Administration, Punishment, and Daily Governance
Devanagari script
परैर्विनिहतामात्यो वनं गन्तुमभीप्सति । “एक दिन जो सम्पूर्ण भूमण्डलका भरण-पोषण करनेवाले नरेश थे, उनके सारे मन्त्री और सहायक शत्रुओंद्वारा मार डाले गये और आज वे वनमें जाना चाहते हैं
Transliteration
parair vinihatāmātyo vanaṃ gantum abhīpsati |
Translation
قال فايشَمبايانا: «مع أن وزراءه قد صرعهم الأعداء، فإنه الآن يتوق إلى الرحيل نحو الغابة. لقد كان يومًا ملكًا يعول دائرة الأرض كلها؛ أما اليوم، وقد حُرم المستشارين والأنصار، فهو يلتمس الملاذ الزاهد في الأحراج—صورة لسلطان قلبته الحرب، ولحاكم ينصرف عن القوة إلى طريق الزهد والتجرد.»
Word by Word
परैःby enemies/others
परैः:
Karana
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
विनिहतslain/destroyed
विनिहत:
Karta
TypeAdjective
Rootनि-हन् (धातु) → विनिहत (कृदन्त, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
अमात्यःminister/counsellor
अमात्यः:
Karta
TypeNoun
Rootअमात्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
वनम्to the forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Karma
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गन्तुम् (तुमुन्-अन्त, अव्ययकृदन्त)
FormInfinitive
अभीप्सतिdesires/wishes
अभीप्सति:
Karta
TypeVerb
Rootआप्/ईप्स् (धातु) (अभि-उपसर्ग) → अभीप्सति
FormPresent, Third, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaT
the king (unnamed in this pāda)E
enemies (parāḥ)F
forest (vana)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes