Shloka 8
Śrāddha-pravṛtti-kathana and Varjya-dravya-nirdeśa
Origin and Prohibitions in Śrāddha
आजेन वापि लौहेन मघास्वेव यतव्रत: । हस्तिच्छायासु विधिवत् कर्णव्यजनवीजितम्,“अथवा वह नियमपूर्वक व्रतका पालन करके मघा नक्षत्रमें ही हाथीके शरीरकी छायामें बैठकर उसके कानरूपी व्यजनसे हवा लेता हुआ अन्न-विशेष-चावलका बना हुआ पायस या लौहशाकसे विधिपूर्वक हमारा श्राद्ध करेगा?
ājena vāpi lauhena maghāsveva yatavrataḥ | hasticchāyāsu vidhivat karṇavyajanavījitam ||
قال بهيشما: «أو ليحفظ نذره بانضباط صارم، وليقم شرادها (śrāddha) لنا على الوجه الصحيح في نجم مَغها (Maghā) نفسه—جالسًا في ظلّ ما يلقيه جسد الفيل، تُهَوِّيه أذن الفيل كأنها مروحة طقسية—مقدّمًا، وفق الشعيرة، إمّا باياسا من الأرز أو إعدادًا من لاوها-شاك (lauhā-śāka).»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes disciplined observance of prescribed rites: śrāddha should be performed with proper procedure (vidhivat), appropriate offerings, and attention to auspicious timing (Maghā), showing that dharma is upheld through careful, rule-governed ancestral duty.
Bhishma is describing a specific, rule-bound mode of performing śrāddha: during the Maghā nakṣatra, the performer—steadfast in vows—sits in an elephant’s shade and is fanned by the elephant’s ears, while offering designated foods such as rice-pāyasa or lauhā-śāka, underscoring the ritual’s exacting conditions.