Shloka 43
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
जिनका राजा धर्मको न जाननेवाला और नास्तिक होता है, वे लोग न तो सुखसे सोते हैं और न सुखसे जागते ही हैं; अपितु उस राजाके दुराचारसे सदैव उद्विग्न रहते है। ऐसे राजाके राज्यमें बहुधा योगक्षेम नहीं प्राप्त होते ।।
atha yeṣāṃ punaḥ prājño rājā bhavati dhārmikaḥ | sukhaṃ te pratibudhyante susukhaṃ prasvapanti ca ||
قال بهيشما: «فلهذا، حيث يكون الملك غير عارفٍ بالدَّرما ومنكرًا للإيمان القويم، لا ينام الناس بسعادة ولا يستيقظون بسعادة؛ بل يظلون على الدوام مضطربين بسبب سوء سيرته. وفي مملكة مثل هذا الملك كثيرًا ما لا يُنال اليوغاكشيما—أي الأمن والرفاه. أمّا حيث يكون الملك حكيمًا متديّنًا بالدَّرما، فإن الناس ينامون في طمأنينة ويستيقظون في طمأنينة.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s character directly shapes public well-being: when the king is wise and dharmic, society gains security and mental peace, symbolized by people sleeping and waking happily.
In Bhishma’s instruction on dharma and royal conduct, he contrasts the misery caused by an unrighteous ruler with the calm prosperity found under a prudent, righteous king.