Shloka 30
Vipula’s Yogic Protection of the Guru’s Household (विपुलस्य योगरक्षा / Vipulasya Yogarakṣā)
यतश्न भूतानि महान्ति पठ्च यतश्न लोका विहिता विधात्रा । यतः पुमांस: प्रमदाश्च निर्मिता- स्तदैव दोषा: प्रमदासु नारद,नारद! जहाँसे पाँचों महाभूत उत्पन्न हुए हैं, जहाँसे विधाताने सम्पूर्ण लोकोंकी सृष्टि की है तथा जहाँसे पुरुषों और स्त्रियोंका निर्माण हुआ है, वहींसे स्त्रियोंमें ये दोष भी रचे गये हैं (अर्थात् ये स्त्रियोंके स्वाभाविक दोष हैं)
yataś ca bhūtāni mahānti pañca yataś ca lokā vihitā vidhātrā | yataḥ pumāṁsaḥ pramadāś ca nirmitās tadaiva doṣāḥ pramadāsu nārada nārada ||
قال بهيشما: «من ذلك المنبع نفسه الذي تنبثق منه العناصر العظمى الخمسة؛ ومنه رتّب الخالقُ العوالمَ وصاغها؛ ومنه وُجد الرجالُ والنساءُ أنفسُهم—من ذلك المنبع بعينه، يا نارادا، صيغت كذلك هذه العيوبُ في النساء. وهكذا تُعرض في هذا القول على أنها ميولٌ فطرية تُنسب إلى النساء.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames certain alleged 'faults' in women as part of the created order itself: just as the elements, worlds, and human beings arise from the Creator, so too (in this speaker’s portrayal) do these tendencies. Ethically, it functions as a justificatory claim within a didactic discussion, presenting the traits as inherent rather than accidental.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing and responding within a broader moral-legal discourse. Here he addresses the sage Nārada and makes a cosmological argument: the same creative source that produced the cosmos and humanity also produced the characteristics he is attributing to women.